ขันธ์เป็นไฉน?
ธรรมทั้งหลาย ชื่อว่า ” ขันธ์ ” เพราะมีความหมายว่า กอง,หมวด,ส่วน(โกฏฐาส),ประชุม

ธรรมชาติที่จัดเป็นขันธ์นั้น ประกอบด้วยลักษณะ 11 อย่างเหล่านี้ คือ เป็นอดีต อนาคต ปัจจุบัน ภายใน ภายนอก หยาบ ละเอียด เลว ปราณีต ใกล้และไกล สมดังที่พระพุทธเจ้าตรัสไว้ในคัมภีร์สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค ในอัตตทีปวรรคแห่งขันธสังยุตต์ ว่า
กตเม จ ภิกฺขเว ปญฺจขนฺธา ฯ ยงฺกิญฺจิ รูปํ ฯเปฯ ยากาจิ เวทนา ฯเปฯ ยากาจิ สญฺญา ฯเปฯ เยเกจิ สงฺขารา ฯเปฯ ยํ กิญฺจิ วิญฺญาณํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา ฯ อยํ วุจฺจติ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ฯ ดังนี้ แปลความว่า

” ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปอย่างใดอย่างหนึ่ง ฯลฯ เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง ฯลฯ สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง ฯลฯ สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ฯลฯ วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็น อดีต อนาคต ปัจจุบัน เป็นภายหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต หรือวิญญาณใดที่ใกล้หรือไกล นี้เรียกว่า วิญญาณขันธ์ “ ดังนี้

ธรรมชาติที่จัดเป็นขันธ์ มี 5 หมวด คือ รูปขันธ์,เวทนาขันธ์,สัญาขันธ์,สังขารขันธ์,วิญญาณขันธ์
ทั้ง 5 ขันธ์ต่างก็มีลักษณะร่วม 11 อย่างครบเหมือนกัน แต่เพื่อจะจำแนกเป็นประเภทให้เห็นชัดเจนจึงแยกเป็นหมวดโดยอาศัยลักษณะเฉพาะหมวดดังนี้

-ธรรมชาติอย่างใดอย่างหนึ่งที่มีลักษณะสลายได้ด้วยความเย็นความร้อน ท่านรวมธรรมชาติเหล่านั้นทั้งหมด เข้าโดยความเป็นอย่างเดียวกัน ในเพราะลักษณะที่เหมือนกัน อันจะเป็นเหตุให้พึงทราบได้ว่า เป็นหมวด “รูปขันธ์”

-ธรรมชาติอย่างใดอย่างหนึ่งที่มีลักษณะเสวยอารมณ์ ท่านรวมเอาธรรมชาติเหล่านั้นทั้งหมด เข้าโดยความเป็นอย่างเดียวกัน ในเพราะลักษณะที่เหมือนกัน อันจะเป็นเหตุให้พึงทราบได้ว่า เป็นหมวด “เวทนาขันธ์”

-ธรรมชาติอย่างใดอย่างหนึ่งที่มีลักษณะจำอารมณ์ ท่านรวมธรรมชาติเหล่านั้นทั้งหมดเข้าโดยความเป็นอย่างเดียวกัน ในเพราะลักษณะที่เหมือนกัน อันจะเป็นเหตุให้พึงทราบได้ว่า เป็นหมวด “สัญญาขันธ์”

-ธรรมชาติอย่างใดอย่างหนึ่งที่มีลักษณะปรุงแต่งสังขตธรรม ท่านรวมธรรมชาติเหล่านั้นทั้งหมดเข้าโดยความเป็นอย่างเดียวกัน อันจะเป็นเหตุให้พึงทราบได้ว่า เป็นหมวด “สังขารขันธ์”

-ธรรมชาติอย่างใดอย่างหนึ่งที่มีลักษณะรับรู้อารมณ์ ท่านรวมธรรมชาติเหล่านั้นทั้งหมด เข้าโดยความเป็นอย่างเดียวกัน ในเพราะลักษณะที่เหมือนกัน อันจะเป็นเหตุให้พึงทราบได้ว่า เป็นหมวด “วิญญาณขันธ์”

(วิสุทธิมรรค มหาฎีกา ปฏิสัมภิทามรรค นิสสยอักษรปัลลวะ อักษรสิงหล)