ควรใส่ศาสนาพุทธเป็นศาสนาประจำชาติหรือไม่ ?
เห็นมีคนถกปัญหานี้นานแล้ว บางคนก็สนับสนุน บางคนก็คัดค้าน ทีแรกผมก็เฉยๆ แต่เอียงไปทางคัดค้านอยู่บ้าง แต่พอลองคิดให้ละเอียดอีกที จากประวัติศาสตร์ต่างๆ ที่ผมเคยศึกษามา ทำให้ผมมองเห็นมันมีปัญหาที่ควรวิตกอยู่พอสมควร หากไม่ใส่ศาสนาพุทธไว้เป็นศาสนาประจำชาติ
ปัญหาของศาสนาพุทธนั้น ไม่เหมือนศาสนาอื่น เพราะหากไม่มีรัฐอุปถัมป์ ศาสนาพุทธจะอ่อนแอลงไปมาก เพราะการจัดองค์กรของศาสนาพุทธนั้น จะไม่เข็มแข็งเท่ากับศาสนาคริสต์หรือ มุสลิม ดังนั้น เมื่อขาดผู้อุปถัมป์ใหญ่ ๆ ศาสนาพุทธจะค่อยๆ เสื่อมสลายลงไป อันนี้เป็นประวัติศาสตร์ที่เห็นได้อย่างชัดเจน เพราะองค์กรสงฆ์นั้น คือ คณะบุคคลที่พระพุทธเจ้าตั้งขึ้นมา มีวัตถุประสงค์หลักคือ สร้างสภาพแวดล้อมให้คนที่ต้องการปฎิบัติธรรมให้บรรลุอรหันต์หรือบรรลุตามคำสอนของพระพุทธเจ้า หรือผู้ที่บรรลุแล้ว สามารถดำรงชีพอยู่ได้ เพราะผู้ที่ต้องการปฎิบัตินี้จะไม่ครองเรือน ประกอบอาชีพ ดังนั้นหากไม่ได้รับการเกื้อหนุนจากสังคม ก็จะไม่สามารถดำรงชีพอยู่ได้ ดังนั้น องค์กรสงฆ์จึงไม่ใช่องค์กรเชิงรุกในตัวเอง หากขาดรัฐหรือคฤหัสถ์ที่มีอำนาจบารมีพอสมควรสนับสนุน องค์กรสงฆ์จะดำรงอยู่ได้ยาก ยิ่งหากอยู่ในดินแดนที่เป็นปรปักษ์ด้วยแล้ว องค์กรสงฆ์จะอยู่ไม่ได้เลย
เราจะเห็นได้ว่า ศาสนาพุทธในศรีลังกานั้น ยุคที่เป็นเมืองขึ้นแทบจะล่มสลายไปเลย และถูกคริสต์รุกรานช่วงถูกโปรตุเกสเข้ายึดนี่แหละ เพิ่งมาฟื้นฟูกันได้ในช่วงหลังได้เอกราชมานี้ครับ ตอนอังกฤษเข้ายึดครองหลังจากขับไล่โปรตุเกสออกไป ก็ทรงตัวได้บ้าง เพราะอังกฤษเป็นโปรแตสแตนท์ ไม่ขึ้นกับกรุงโรม แต่ โปรตุเกสนี่มุ่ง Convert บังคับเปลี่ยนศาสนาเลยทีเดียวเพราะขึ้นกับโรม
ศาสนาคริสต์นั้น การจัดองค์กรนั้นเข็มแข็ง มีศูนย์กลางคือ วาติกัน และมักจะมีอำนาจเหนือรัฐครอบงำอาณาจักรต่างๆ ในยุโรปตั้งแต่ยุคมืดจนถึงยุคกลาง รัฐต่างๆ ในยุโรปยุคกลาง ถูกควบคุมโดยสันตะปาปาวาติกันอย่างมาก เมื่อเข้าสู่ยุครัฐชาติ ในยุคเรอเนสซองค์ รัฐต่างๆ จึงพยายามปลดแอกจากวาติกัน โดยยกเลิกการเป็นศาสนาประจำชาติของคริสต์เสีย แยกศาสนาจักรออกจากอาณาจักร ดังนั้นการยกเลิกศาสนาประจำชาติของยุโรปจึงมีประวัติศาสตร์ความเป็นมาเฉพาะของเขา ประเทศไทยเรากับศาสนาพุทธคงไปเอาอย่างแนวความคิดนั้นไม่ได้
ศาสนาพุทธแตกต่างออกไป เพราะเป็นศาสนาที่ไม่ก้าวร้าวหรือมุ่งขยายศาสนจักรอย่างมาก และศาสนาพุทธก็ไม่มีองค์กรเหนือรัฐข้ามชาติ เป็นองค์กรกลางแบบคริสจักร จึงไม่เป็นปรปักษ์กับรัฐหรือผู้มีอำนาจรัฐที่จำต้องปลดแอกออกจากศาสนาแต่อย่างใด และศาสนาพุทธหากไม่มีรัฐอุปถัมป์ก็มักจะไม่รุ่งเรืองเท่าใดในดินแดนนั้นๆ
ในความเห็นของผมตอนนี้คือ ผมสนับสนุนให้ศาสนาพุทธเป็นศาสนาประจำชาติ เพราะประเทศไทยนั้นมีประชาชนไม่ต่ำกว่าร้อยละ 95 ที่นับถือศาสนาพุทธ เป็นประเทศลำดับหนึ่งของโลกที่มีจำนวนประชาชนนับถือศาสนาพุทธเป็นสัดส่วนที่สูงที่สุด แต่อย่างไรก็ตาม รัฐต้องสนับสนุนศาสนาอื่นๆ พอสมควรด้วย เพื่อไม่ให้เกิดรุกรานหรือเบียดเบียนกัน
เรื่องนี้ประวัติศาสตร์และความเป็นมาของศาสนาในตะวันตก กับในเอเซีย โดยเฉพาะเอเซียตะวันออกเฉียงใต้นั้นแตกต่างกัน ในเอเซียตะวันออกเฉียงใต้ ไม่มีสงครามทางศาสนา หรือ “ศาสนาเข้าครอบงำรัฐ” เหมือนในยุโรป มีแต่รัฐเข้าครอบงำศาสนา เพื่อใช้เป็นศูนย์รวมความเป็นชาติ หรือสร้างบารมีให้ผู้นำให้ได้รับการยอมรับเป็นต้น
บางทีนักวิชาการที่เคลื่อนไหวเรื่องนี้ ก็ไม่เข้าใจประวัติศาสตร์อย่างชัดเจน แน่นอนในความคิดของ Liberal ศาสนาเป็นเสรีภาพส่วนบุคคล ไม่ควรมีการบังคับ แต่แนวคิด Liberal ก็ไม่เคยปฎิเสธ “สิ่งที่มีคุณค่าทางสังคม” ที่ยังมีประโยชน์ ซึ่งควรเก็บรักษาเอาไว้ ดังนั้น หากจะนำความคิดแบบเสรีนิยมมาประยุกต์ใช้กรณีนี้ ก็ต้องเข้าใจ Liberal อย่างถ่องแท้ด้วย
แน่นอน มีการวิพากษ์วิจารณ์บทบาทของพระสงฆ์ในตอนนี้มาก เช่น สงฆ์บางรูปก็ประพฤติตนแบบอลัชชี สงฆ์บางรูปก็นำเอาแนวคิดพราหมณ์เขามาปนในศาสนาพุทธ มอมเมาประชาชน แต่นั่นผมคิดว่าพฤติกรรมของบุคคล ไม่เกี่ยวกับธรรมของพระพุทธเจ้าที่มีจารึกเป็นลายลักษณ์อักษรมาสองพันกว่าปีแล้ว ดังนั้นสงฆ์ที่เป็นอลัชชีบิดเบือนพระศาสนาเราย่อมตรวจทานจากธรรมวินัยต่างๆ ได้ไม่ยาก ยิ่งยุคนี้เป็นยุคออนไลน์ ความรู้เรื่องศาสนาต่างๆ สามารถค้นคว้าได้จากบันทึกตำราจริงๆ และเราก็ต้องกล้าวิจารณ์สงฆ์ที่เป็นอลัชชีเหล่านี้อย่างแรงๆ ด้วย

เรื่องในหมวดเดียวกัน