– สัตว์ทั้งหลายวิจิตร เพราะกำเนิดวิจิตร
– กำเนิดวิจิตร เพราะการกระทำวิจิตร
– การกระทำวิจิตร เพราะตัณหาวิจิตร
– ตัณหาวิจิตร เพราะสัญญาวิจิตร
– สัญญาวิจิตร เพราะจิตวิจิตร…..

จิตวิจิตร เพราะ…. เจตสิกธรรม, อารมณ์, ทวาร, วัตถุ, ภูมิ… วิจิตร ฯ

นายคนนี้ (ชาวญี่ปุ่น) อยู่กินกับตุ๊กตายาง เขาให้สัมภาษณ์ว่า “เขาจะไม่แต่งงานอยู่กินกับหญิงมนุษย์ทั่วไป” จิตแพทย์ให้ความเห็น เป็นอาการป่วยทางจิตอย่างหนึ่ง… เมื่อเอาหลักธรรมในพุทธศาสนาเข้าไปจับ…. “นี่คือความวิจิตรพิศดารของตัณหา นั่นเอง”

นักวิทยาศาสตร์คาดว่า ในอีก ๓๐ ปีข้างหน้า มนุษย์จะสามารถแต่งงานกับอยู่กินกับหุ่นยนต์ได้…….จะเพราะเหตุ-ผลอะไรก็แล้วแต่…. แต่… เมื่อเอาหลักธรรมในพุทธศาสนาเข้าไปจับ…. “นี่คือความวิจิตรพิศดารของตัณหา อีกนั่นแหละ”

สัญญาวิจิตร ก็เพราะเหตุแห่งความวิปัลลาสของสัญญา คือสำคัญในสิ่งที่ไม่งาม ว่างาม (สุภะสัญญา) เมื่อสำคัญผิด ก็พลอยให้ตัณหาที่เกิดร่วมยึดติดในสิ่งที่สัญญาสำคัญผิดด้วย…

สัญญา คือ ความจำ สัญญาวิปัลลาส คือ สำคัญผิด เป็นไปใน ๔ ลักษณะ คือ
๑. นิจจะสัญญาวิปัลลาส สำคัญในสิ่งที่ไม่เที่ยงว่าเที่ยง
๒. สุขะสัญญาวิปัลลาส สำคัญในสิ่งที่เป็นทุกข์ว่าเป็นสุข
๓. อัตตะสัญญาวิปัลลาส สำคัญในสิ่งที่มิใช่ตัวตนว่าเป็นสิ่งที่มีตัวตน
๔. สุภะสัญญาวิปัลลาส สำคัญในสิ่งที่ไม่งามว่าเป็นสิ่งที่งดงาม

ตัณหา ความทะยานอยาก หรือโลภะ ได้แก่ความยินดี ติดใจในกามคุณอารมณ์ คือ รูป รส กลิ่น เสียง โผฎฐัพพะ และกามธรรมารมณ์ (กามธรรมารมณ์ หมายถึงการคิดนึกทางใจ ในอารมณ์อันเป็นที่น่าใคร่ น่าปรารถนา น่าพอใจ อย่างใดอย่างหนึ่ง…โดยพ้นจากทวารทั้ง ๕ (ตา,หู,จมูก,ลิ้น,กาย) พูดภาษาชาวบ้านว่า “ฝันกลางวัน”

โลกสมัยใหม่ แม้จะพัฒนาวัตถุต่าง ๆ ไปมากมายหลายอย่าง หลายรูปแบบ…แต่วัตถุที่พัฒนาขึ้นมานั้น ก็ถูกพัฒนามาเพื่อตอบสนองความอยาก สนองความต้องการ (ตัณหา) ของมนุษย์ … หลาย ๆ อย่าง อาจถูกพัฒนามาเป็นการช่วยเหลือมนุษย์ในคราวประสพภัย หรือช่วยป้องกันภัย, หรือเพื่ออำนวยความสะดวกในการทำงาน หรือภารกิจต่าง ๆ … แต่ถีงอย่างไร ก็ไม่พ้นความต้องการของมนุษย์

เหตุที่มีการร้องเรียกว่า ปัญญาประดิษฐ์เหล่านั้น ซึ่งเป็นอุปกรณ์ต่าง ๆ หรือเป็นหุ่นยนต์ เป็นตุ๊กตายาง…เป็นต้นเหล่านั้นว่าเป็น “วัตถุกาม” นั้นก็เพราะว่า สงเคราะห์เข้าในวัตถุอันเป็นที่น่าใคร่ น่าพอใจ และเป็นรูปธรรม (รูปปรมัตถ์), รูปธรรมทั้งมวล ในทางพุทธศาสนาจัดเป็นกามธรรม หรือกามอารมณ์ เพราะเป็นอารมณ์แห่งกิเลสกาม คือ โลภะ ความอยาก ความติดใจในวัตถุอารมณ์นั้น ฯ

อีกอย่างหนึ่ง เพราะวัตถุธรรมเหล่านั้น (หุ่นยนต์,ตุ๊กตายาง, อุปกรณ์อันเกิดมาแต่ปัญญาประดิษฐ์ทั้งหลาย) เป็นธรรมที่มีแพร่หลายในกามภูมิ ฉะนั้นจึงเรียกว่า “วัตถุกาม” (ได้ชื่อว่าวัตถุกาม เพราะอำนาจแห่งภูมิ)

อีกอย่างหนึ่ง เพราะวัตถุธรรมเหล่านั้น (หุ่นยนต์,ตุ๊กตายาง, อุปกรณ์อันเกิดมาแต่ปัญญาประดิษฐ์ทั้งหลาย) นั้น เป็นอารมณ์แห่งจิตอันเป็นไปในกามภูมิทั้งหลาย (กามาวจรจิต) เพราะฉะนั้น วัตถุเหล่านั้น จึงเรียกว่า “วัตถุกาม” เพราะเป็นอารมณ์แห่งกามาวจรจิตโดยมาก…คือแทบทั้งหมด

ความต้องการและความทะยานอยากด้วยอำนาจแห่งตัณหานั้น วิจิตรพิศดารยิ่งนัก

ในอรรถกถาธรรมบท ท่านอุปมาความต้องการ ความทะยานอยากแห่งตัณหาว่า ยิ่งใหญ่ไพศาล… หากตัณหานั้นเป็นวัตถุ มีรูปร่าง… จักรวาฬทั้งจักรวาฬนี้ …ก็เป็นสิ่งที่แคบลงไปทันที ไม่สามารถบรรจุสิ่งทั้งมวลอันสำเร็จมาแต่ตัณหานี้ได้…

===================

VeeZa

๘ สิงหาคม ๒๕๖๑