ปัญญาในพระพุทธศาสนา

การเจริญวิปัสสนากรรมฐานเป็นงานใหญ่ในชีวิตของเรา เจ้าชายสิทธัตถะเป็นราชโอรสที่ยิ่งใหญ่ ทรงมีความรู้ความสามารถหลายประการเหนือผู้ใด ไม่มีใครต้านทานบารมีและต่อสู้กับพระองค์ได้ แต่ท้ายที่สุด พระองค์ก็ทรงสละราชบัลลังค์ ให้กับงานปฏิบัติธรรม ตลอดพระชนม์ชีพ

อาตมาก็ขอให้ทุกท่านเข้าใจว่า การปฏิบัติธรรมเป็นงานใหญ่ ขอให้ใช้ความเพียรปฏิบัติธรรมให้เต็มที่ เต็มกำลังความสามารถของตน

พระพุทธเจ้าทรงปฎิบัติธรรมทั้งกลางวันและกลางคืน โดยไม่มีระยะเวลากำหนด จนกระทั้งพระองค์รู้แจ้งในธรรม ต่างจากเราๆท่านๆ เมื่อสิ้นสุดระยะเวลา ก็ลากลับบ้าน ไม่เหมือนเจ้าชายสิทธัตถะที่ยอมสละชีวิตเพื่อบรรลุธรรม

โยคีที่เคยปฏิบัติธรรมมาก่อน มีทั้งคนเก่าและคนใหม่ ทุกคนต่างมีบทเรียนเริ่มต้นที่เหมือนกัน คือ กำหนดพองหนอ-ยุบหนอ และเจริญกรรมฐานจากเวทนา ,อายตนะ และสิ่งที่มากระทบใจ บทเรียนต่างๆอยู่ในตัวเราเท่ากัน เมื่อกำหนดสภาวธรรมตามที่เกิดขึ้น ตัวเราก็จะเกิดปัญญา และละความทุกข์ได้แล้ว ใจก็เบามากขึ้น

ปัญญาในพระพุทธศาสนา แบ่งเป็น 3 อย่าง

1.สุตมยปัญญา เป็นปัญญาสำหรับนักศึกษา เป็นปัญญาขั้นเบื้องตน ที่เกิดจากการจดจำ การเล่าเรียน และการศึกษาค้นคว้ากัน

2.จินตมยปัญญา เป็นปัญญาที่ได้จากการขบคิด ตรึกตรอง คนคว้า จนเป็นทฤษฎีต่างๆยิ่งเรารู้มาก คิดเก่ง ยิ่งเป็นที่ยกย่องนับถือในสังคม ความรู้หรือปัญญาประเภทนี้ ถือว่าเป็นที่นิยมกันมาก เป็นปัญญาในทางโลก

3. ภาวนามยปัญญา เป็นปัญญาที่เกิดจากการเจริญวิปัสสนา เป็นปัญญาที่พระพุทธเจ้าได้ค้นพบในพระพุทธศาสนา เป็นปัญญาที่เกิดจากการขัดเกลาตนเอง ตัดละอนุสัยกิเลส ปล่อยวางตัวเราของเรา และปล่อยวางสรรพสิ่ง ปล่อยวางปัญญาแบบนักศึกษา และปล่อยวางปัญญาแบบเจ้าทฤษฎีทั้งหลาย ให้เหลือแต่ภาวนามยปัญญา ที่ขจัดตัวตนของเราให้ว่างเปล่า

การเจริญวิปัสสนากรรมฐานจึงเป็นงานที่หนัก อันเป็นเจตนาที่ท่านทั้งหลาย ตั้งใจทำงานให้สำเร็จตามคำสอนของพระพุทธเจ้า

คนเราจะประสบความสำเร็จ เพราะต่อสู้กับสิ่งยากได้ การปฏิบัติธรรมเป็นเรื่องสบาย เพราะเรานั่งหลับตา และเดินช้าๆ
ความลำบากขณะเดินจงกรมและนั่งกรรมฐานไม่ได้เป็นเครื่องวัดการทำงาน

การกำหนดและมีสติจะเป็นเครื่องวัดสำคัญ ในวัดความสำเร็จในปฏิบัติธรรมของเรา
ก็ขอให้ท่านทั้งหลายได้ พิจารณาดู

ขอให้โยคีทั้งหลายได้รับความรู้ความเข้าใจในพระพุทธศาสนา ขอให้สละทฤษฎีต่างๆที่เราได้สะสมมาออกไปให้หมด เพราะเราตั้งใจมาเจริญภาวนามยปัญญา นำกรรมฐานมาใส่ไว้ในตนเอง ไม่ใส่ใจเรื่องของคนอื่น เพื่อให้กำลังของสติ และสมาธิมีพลัง เพื่อกำหนดอารมณ์ที่เป็นปัจจุบัน พองหนอ ยุบหนอ เป็นหลัก เพื่อให้ถึงเป้าหมายสูงสุดในชีวิต คือ พระนิพพาน

พระราชสิทธิมุนี วิ.
ผู้อำนวยการสถาบันวิปัสสนาธุระ มจร.

โครงการวิปัสสนากรรมฐาน
ณ ศูนย์วิปัสสนายุวพุทธฯ เฉลิมพระเกียรติ ปทุมธานี (ศูนย์ 2)
21-28 ส.ค. 2560

เรียบเรียง
นภนาท วิไลลักษณ์