ผาสุก

บาลีอ่านว่า ผา-สุ-กะ
ภาษาไทยใช้เหมือนกัน อ่านว่า ผา-สุก

“ผาสุก” (เป็น “ผาสุ” (ผา-สุ) ก็มี) แปลตามศัพท์ว่า “ภาวะที่ชอบใจ” “ภาวะที่เบียดเบียนความทุกข์” หมายถึง ความสบาย, ความสะดวก, ความง่าย, ความรื่นรมย์, ความพอใจ, ความเพลิดเพลิน, ความบันเทิง, ความสนุกสนาน, น่าพอใจ, น่าดู, ให้ความพอใจ, น่ายินดี, ทำให้พอใจ, ทำให้ถูกใจ

โปรดสังเกตว่า “ผาสุก” ก ไก่ สะกด

คำนี้มักสะกดผิดเป็น “ผาสุข” (ข ไข่ สะกด) เพราะเราคุ้นกับคำว่า “สุข”

เคยมีผู้อธิบาย (ผิดๆ) ว่า “ผาสุข” คือ มีความสุขมั่นคงเหมือนภูผา ถ้าเขียนเป็น “ผาสุก” ก็จะหมายความว่า หินที่ถูกเผาจนสุก ซึ่งไม่ใช่สัญลักษณ์แห่งความสุข

“ผา” ในคำนี้ไม่ใช่ “ผา” ที่หมายถึงหิน เป็นคนละคำกัน รากศัพท์ของ “ผาสุก” คือ

– ผส (ธาตุ = ชอบใจ) ทีฆะต้นธาตุ : ผส = ผาส + ณุ ปัจจัย ลบ ณ เหลือแต่ อุ : ผาส + อุ = ผาสุ + ก (อักษรที่ลงท้ายศัพท์ ความหมายเท่าเดิม)

– ผุส (ธาตุ = เบียดเบียน) แปลง อุ ที่ ผุ เป็น อา : ผุส = ผาส + อุ ปัจจัย = ผาสุ + ก

จะเห็นได้ว่า “ผส” เป็นอักษรควบกันมาแต่รากเดิม “ผาสุก” จึงไม่ใช่ “ผา” คำหนึ่ง “สุข” อีกคำหนึ่ง อย่างที่มักเข้าใจกัน

: ถ้ารู้ว่าอย่างไรถูก ก็จะรู้ว่าอย่างไรผิด

บาลีวันละคำ (280)

13-2-56