อสฺสุ = น้ำตา

ลำดับ 26 ในอาการสามสิบสอง

อ่านว่า อัด-สุ

“อสฺสุ” รูปคำเดิมเป็น “อสฺสุ” (อัด-สุ) รากศัพท์มาจาก อสฺ (ธาตุ = ตกลงมา) + สุ ปัจจัย

: อสฺ + สุ = อสฺสุ แปลตามศัพท์ว่า “น้ำที่ตกลงมาจากดวงตา” หมายถึง น้ำตา (a tear)

“อสฺสุ” (นปุงสกลิงค์) แจกด้วยวิภัตตินามที่หนึ่ง (ปฐมาวิภัตติ) เอกพจน์ คงรูปเป็น “อสฺสุ”

“อสฺสุ” ในภาษาไทยใช้เป็น “อัสสุ”

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ดังนี้ –

“อัสสุ : (คำนาม) นํ้าตา. (ป.).”

…………..

ขยายความ :

คัมภีร์วิสุทธิมรรคบรรยายลักษณะของ “อสฺสุ” ไว้ดังนี้ –

อสฺสูติ อกฺขีหิ ปคฺฆรณกอาโปธาตุ.

คำว่า “อสฺสุ” ได้แก่อาโปธาตุที่ไหลออกทางดวงตา

ตํ วณฺณโต วิปฺปสนฺนติลเตลวณฺณํ.

อัสสุนั้นมีสีเหมือนสีน้ำมันงาใส

สณฺฐานโต โอกาสสณฺฐานํ.

อัสสุมีรูปทรงสัณฐานตามรูปทรงอวัยวะที่มันอยู่

โอกาสโต อกฺขิกูปเกสุ ฐิตํ.

ที่อยู่ของอัสสุคือในเบ้าตา

น เจตํ ปิตฺตโกสเก ปิตฺตมิว อกฺขิกูปเกสุ สทา สนฺนิจิตํ ติฏฺฐติ.

แต่ว่ามันมิได้มีขังอยู่ในเบ้าตาตลอดเวลาเหมือนน้ำดีขังอยู่ในถุงน้ำดีกระนั้นดอก

ยทา ปน สตฺตา โสมนสฺสชาตา มหาหสิตํ หสนฺติ โทมนสฺสชาตา โรทนฺติ ปริเทวนฺติ ตถารูปํ วิสมาหารํ วา อาหรนฺติ ยทา จ เนสํ อกฺขีนิ ธูมรชปํสุกาทีหิ อภิหญฺญนฺติ

ต่อเมื่อใดเราเกิดความดีใจหัวเราะเสียใหญ่ หรือเกิดความเสียใจร้องไห้คร่ำครวญ หรือกินของเผ็ดร้อนเข้าไป (รวมความว่าเป็นอาการที่ไม่ได้มีสิ่งใดไปกระทบดวงตาโดยตรง) และเมื่อใดดวงตาถูกกระทบโดยตรง เช่นถูกควัน ละออง และผงเป็นต้นเข้าตา

ตทา เอเตหิ โสมนสฺสโทมนสฺส วิสภาคาหารอุตูหิ สมุฏฺฐหิตฺวา อกฺขิกูปเก ปูเรตฺวา ติฏฺฐติ วา ปคฺฆรติ วา.

เมื่อนั้นอัสสุจึงจะออกมาเอ่ออยู่เต็มเบ้าตาหรือไหลออกมา

อสฺสุปริคฺคณฺหเกน ปน โยคินา อกฺขิกูปเก ปูเรตฺวา ฐิตวเสเนว ปริคฺคณฺหิตพฺพํ.

พระโยคีผู้เจริญพระกรรมฐานหากจะกำหนดเอาอัสสุเป็นอารมณ์ พึงกำหนดอัสสุที่เอ่ออยู่เต็มเบ้าตานั่นแหละจึงจะดี

(คัมภีร์วิสุทธิมรรค ภาค 2 อนุสสติกัมมัฏฐานนิทเทส หน้า 47)

ในบทสวด “พระอาการสามสิบสอง” กล่าวถึง “อสฺสุ” ไว้ดังนี้ –

๏ อัสสุน้ำตา……ไหลหลั่งข้างหน้า….เมื่อแค้นขัดใจ
ปางที่โทมนัส…..พรากพลัดกันไป…..ปางที่บรรลัย
ร่ำไห้รักกัน๚ะ๛

…………..

ดูก่อนภราดา!

ทุกครั้งที่เราร้องไห้และหัวเราะ
ตั้งแต่เกิดมาจนถึงวันนี้
ถ้าถ่ายเป็นภาพยนตร์ไว้
เอามาตัดต่อสลับกันเข้าแล้วฉายดู

เราจะเห็นคนบ้าคนหนึ่ง

นั่นคือเรา
และนั่นคือความจริงของการเกิดมา

—————-
(ตามคำอาราธนาของคุณครูอนันต์ นาควิจิตร)

ภาพประกอบ: จาก google

ควรตามไปดูคำว่า “อาการ 32” ที่ลิงก์ข้างล่างนี้ด้วย:

https://www.facebook.com/tsangsinchai/posts/524309450996130