พระพุทธเจ้า  ๔๐  ปาง

  1. ปางทุกรกิริยา นั่งขัดสมาธิ  พระหัตถ์ทั้งสองประสานพระอุระ
  2. ปางรับมธุปายาส นั่งห้อยพระบาท  แบพระหัตถ์ทั้งสองวางบนพระชานุเป็นกิริยาคอยรับ
  3. ปางลอยถาด นั่งคุกพระชานุ  พระหัตถ์ซ้ายหงายบนพระเพลา  พระหัตถ์ขวาทรงวางถาดลงในน้ำ
  4. ปางทรงรับหญ้าคา ยืนห้อยพระหัตถ์ซ้าย  ยื่นพระหัตถ์ขวาเป็นกิริยารับ
  5. ปางมารวิชัย นั่งขัดสมาธิ  พระหัตถ์ซ้ายหงายวางบนพระเพลา  พระหัตถ์ขวาคว่ำลงที่พระชานุ  นิ้วชี้พระธรณี  (ตรงกับปางมารวิชัยแบบอินเดีย)
  6. ปางสมาธิ นั่งขัดสมาธิ  หงายพระหัตถ์ทั้งสองประสานบนพระเพลา  (ตรงกับปางสมาธิแบบอินเดีย)
  7. ปางถวายเนตร ยืน  พระหัตถ์ทั้งสองประสานที่พระเพลา
  8. ปางจงกรมแก้ว ยืนยกพระบาทซ้าย  พระหัตถ์ทั้งสองประสานพระเพลา
  9. ปางประสานบาตร นั่งขัดสมาธิ  พระหัตถ์ซ้ายประคองบาตร  พระหัตถ์ขวาทรงลูบปากบาตร
  10. ปางฉันเสมอ นั่งขัดสมาธิ  พระหัตถ์ซ้ายหงายวางบนพระเพลา  พระหัตถ์ขวาทรงผลสมอ
  11. ปางลีลา ยกพระบาทซ้าย  ห้อยพระหัตถ์ซ้าย  พระหัตถ์ขวายกเสมอพระอุระ  กิริยาอย่างไกวพระพาหา  (ตรงตามแบบอินเดีย)
  12. ปางประทานอุปสมบท ด้วยเอหิภิกขุอุปสัมปทา     นั่งขัดสมาธิ  พระหัตถ์ซ้ายหงายวางบนพระเพลา  พระหัตถ์ขวาทรงกวัก
  13. ปางปลงกัมมัฏฐาน ยืน  พระหัตถ์ซ้ายประสานพระเพลายื่นพระหัตถ์ขวาออกไปเป็นกิริยาจับ
  14. ปางห้ามสมุทร ยืน  ยกพระหัตถ์ทั้งสองป้องเสมอพระอุระ  (แบบอินเดียเรียกว่าปางประทานอภัย)
  15. ปางอุ้มบาตร ยืน  พระหัตถ์ทั้งสองประคองบาตร  (พระปางอินเดียนั่งขัดสมาธิ  พระหัตถ์ทั้งสองประคองบาตรเหมือนกัน)
  16. ปางภุตตากิจ นั่งขัดสมาธิ  พระหัตถ์ซ้ายประคองบาตร  พระหัตถ์ขวาจุ่มลงในบาตร
  17. ปางพระเกศธาตุ นั่งขัดสมาธิ  พระหัตถ์ซ้ายหงายวางบนพระเพลา  พระหัตถ์ขวาลูบพระเกศา
  18. ปางเสด็จลงเรือขนาน นั่งห้อยพระบาทบนบัลลังก์  พระหัตถ์ซ้ายคว่ำวางบนพระเพลา  พระหัตถ์ขวายกเพียงพระอุระ  (พระพุทธรูปนั่งห้อยพระบาทแบบอินเดีย  ทำเป็นปางประทานปฐมเทศนา)
  19. ปางห้ามญาติ ยืน  ห้อยพระหัตถ์ซ้าย  ยกพระหัตถ์ขวาป้อง  (แบบอินเดียเรียกปางประทานอภัย)
  20. ปางพระป่าเลไลยก์ นั่งห้อยพระบาท  พระหัตถ์ซ้ายคว่ำบนพระเพลา  แบพระหัตถ์ขวาวางบนพระชานุ  เป็นกิริยาทรงรับ
  21. ปางห้ามพระแก่นจันทน์ ยืน  ห้อยพระหัตถ์ขวา  ยกพระหัตถ์ซ้ายป้อง
  22. ปางนาคาวโลก ยืน  ห้อยพระหัตถ์ซ้าย  ยกพระหัตถ์ขวาเสมอพระอุระ  เบือนพระพักตร์กลับมาข้างหลัง
  23. ปางปลงพระชนมายุสังขาร นั่งขัดสมาธิ  พระหัตถ์ซ้ายคว่ำบนพระชานุ  พระหัตถ์ขวาประทับพระอุระ
  24. ปางรับอุทกัง นั่งขัดสมาธิ  พระหัตถ์ซ้ายคว่ำบนพระชานุ  พระหัตถ์ขวาทรงบาตร
  25. ปางสรงน้ำ ยืน  ห่มเฉียงผ้าอุทกสาฎก  ห้อยพระหัตถ์ซ้าย  พระหัตถ์ขวายกเสมอพระอุระ  เป็นกิริยาลูบพระกาย
  26. ปางยืน ห้อยพระหัตถ์ทั้งสอง
  27. ปางคันธารราฐ นั่งขัดสมาธิ  พระหัตถ์ซ้ายกวัก  พระหัตถ์ขวาเป็นกิริยารับน้ำ
  28. ปางรำพึง ยืน  พระหัตถ์ทั้งสองประสานพระอุระ
  29. ปางสมาธิเพชร ขัดสมาธิไขว้พระชงฆ์  พระหัตถ์ซ้ายหงายบนพระเพลา  พระหัตถ์ขวาคว่ำบนพระชานุ  (เหมือนปางมารวิชัย)
  30. ปางสำแดงชราธรรม นั่งขัดสมาธิ  พระหัตถ์ซ้ายขวาจับพระชานุทั้งสอง
  31. ปางประดิษฐานพระพุทธบาท ยืน  กดปลายพระบาท  พระหัตถ์ทั้งสองประสานที่พระเพลา
  32. ปางสำแดงโอฬาริกนิมิต นั่งขัดสมาธิ  พระหัตถ์ซ้ายป้องพระอุระ  พระหัตถ์ขวาคว่ำบนพระชานุ
  33. ปางรับผลมะม่วง นั่งขัดสมาธิ  พระหัตถ์ซ้ายคว่ำบนพระชานุ  พระหัตถ์ขวาทรงผลมะม่วง
  34. ปางขับพระวักกลิ นั่งขัดสมาธิ  พระหัตถ์ซ้ายคว่ำบนพระชานุ  พระหัตถ์ขวาห้อยลงที่พระชงฆ์  เป็นกิริยาโบกพระหัตถ์
  35. ปางไสยา พระหัตถ์ขวาหนุนพระเศียร  พระหัตถ์ซ้ายวางทอดลงไปตามพระกาย  พระบาทซ้ายทับพระบาทขวา  (ตรงกับปางเข้านิพพานของอินเดีย)
  36. ปางฉันมธุปายาส นั่งขัดสมาธิ  พระหัตถ์ซ้ายประคองถาด  พระหัตถ์ขวาจุ่มลงในถาด
  37. ปางห้ามมาร นั่งขัดสมาธิ  พระหัตถ์ซ้ายหงายบนพระเพลา  พระหัตถ์ขวาป้องที่พระอุระ
  38. ปางสนเข็ม นั่งขัดสมาธิ  พระหัตถ์ทั้งสองยกเสมอพระอุระ  เป็นกิริยาจับด้ายข้างหนึ่ง เข็มข้างหนึ่ง
  39. ปางชี้อัครสาวก นั่งขัดสมาธิ  พระหัตถ์ซ้ายหงายบนพระเพลา  พระหัตถ์ขวาชี้เป็นกิริยาทรงเลือก
  40. ปางเปิดโลก ยืน  พระหัตถ์ซ้ายขวาห้อยกางออกไป  และกางนิ้วพระหัตถ์หน่อยหนึ่ง

        นอกจาก ๔๐ ปางที่กล่าวมานี้  ยังมีพระปางตอนแรกตรัสรู้ที่เรียกว่า  เสด็จประทับสัตตมหาสถานอี ๗ ปาง  คือ 

       สัตตมหาสถานที่ ๑   ปางนั่งสมาธิใต้ต้นโพธิ์

       สัตตมหาสถานที่ ๒  ปางถวายเนตร  ยืนประสานพระหัตถ์ที่พระเพลา

       สัตตมหาสถานที่ ๓  ปางจงกรมแก้ว  พระลีลา  พระหัตถ์ทั้งสองประสานพระเพลา  มีเรือนแก้ว

       สัตตมหาสถานที่  ๔  ปางทรงพิจารณาพระธรรมในเรือนแก้ว  นั่งขัดสมาธิหงายพระหัตถ์ทั้งสองประสานบนพระเพลามีเรือนแก้ว

       สัตตมหาสถานที่  ๕  ปางนั่งสมาธิใต้ต้นไทร

       สัตตมหาสถานที่  ๖  ปางนาคปรก  นั่งสมาธิใต้ต้นจิก

       สัตตมหาสถานที่  ๗  ปางรับผลสมอ  บาตร  ข้าวสัตตุ  นั่งสมาธิใต้ต้นไม้เกด

       ปางสัตตมหาสถานทั้ง ๗ นี้  เห็นจะเป็นปางเกร็ดที่ทำยักเยื้องออกไปเพื่อให้มีเรือนแก้วและต้นไม้ประกอบ  พระพุทธกิริยาก็ซ้ำกับปางที่กล่าวมาใน ๔๐ นั้น

       มีพระปางต่าง ๆ  อีกอย่างหนึ่ง  กำหนดตามนพเคราะห์สำหรับบูชาเนื่องด้วยพิธีทักษา  จะเกิดตำราขึ้นเมื่อใดหาทราบไม่  แต่มีอยู่ในสมุดตำราฉบับหลวงเล่มเดียวกับตำราพระพุทธรูป ๔๐ ปาง  ซึ่งกล่าวมาแล้ว  คือ

       พระอาทิตย์                  พระถวายเนตร

       พระจันทร์                    พระห้ามสมุทร

       พระอังคาร                   พระไสยา  (ในรัชการที่ ๕ ทรงเปลี่ยนเป็นพระคันธารราฐ)

       พระพุธ                        พระอุ้มบาตร

       พระพฤหัสบดี             พระสมาธิ

       พระศุกร์                      พระรำพึง

       พระเสาร์                      พระนาคปรก

       พระราหู                       พระป่าเลไลยก์

       พระเกตุ                      พระขัดสมาธิเพชร  นั่งสมาธิ

       พระพุทธรูปปางต่าง ๆ  ตามตำราที่กล่าวมานี้  ปรากฏว่าพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสร้างไว้แต่ ๓๓ ปาง  เว้น ๗ ปาง คือ  ปางมารวิชัย ๑   ปางสมาธิ ๑   ปางห้ามญาติ ๑   ปางยืน ๑   ปางคันธารราฐ ๑   ปางขัดสมาธิเพชร ๑   ปางไสยา ๑  และมีปางนาคปรกในปางเกร็ดเพิ่มเข้าด้วยเป็น ๓ ปาง