๕๐. การทำลมหายใจเข้าออกให้สงบ

พระเจ้ามิลินท์สงสัยว่า
คนเราจะทำลมหายใจเข้าออกให้สงบได้อย่างไร

เพราะการหายใจเข้าออก
เป็นกระบวนการธรรมชาติ
เป็นไปเองไม่มีใครบังคับได้

พระนาคเสนตอบว่า ทำได้ แม้คนธรรมดาสามัญเมื่อนอนกรนเพียงแต่เปลี่ยนท่านอนเป็นตะแคงเสียก็หายกรนได้ คนเหล่านี้ มิได้อบรมศีล อมรมกาย อบรมจิต และอบรมปัญญา ยังทำได้ถึงขนาดนี้ ไฉนเล่าท่านผู้อบรมกาย อบรมศีล อบรมจิต และอบรมปัญญาดีแล้ว จะทำลมหายใจเข้าออกให้สงบไม่ได้

ที่ว่า ท่านผู้อบรมกาย อบรมจิตเป็นต้นแล้ว ย่อมสามารถทำลมหายใจเข้าออกให้สงบได้นั้น มีเหตุผลอยู่ว่า เมื่อจิตสงบประณีตลง ลมหายใจก็สงบประณีตเบาไปด้วย

ถ้าจิตสงบลึกถึงฌานที่ ๔ (จตุตถฌาน) แล้ว ก็จะปรากฏเหมือนไม่หายใจเลย คือลมหายใจเบามากจนเหมือนไม่มี ถ้าในขั้นนิโรธสมาบัติ ก็จะไม่หายใจเอาเลย คือเหมือนคนตาย แต่ยังมีไออุ่น อายุยังไม่สิ้น

ถ้าสังเกตด้วยดีจะเห็นว่า เมื่ออารมณ์รุนแรง เช่นโกรธ หรือกลัววิตกกังวล ลมหายใจก็จะแรงด้วย เมื่อจิตใจสงบประณีต ลมหายใจก็จะพลอยสงบประณีตไปด้วย

ในกายานุปัสสนาสติปัฏฐาน ตอนว่าด้วยอานาปานัสสติ (สติกำหนดลมหายใจเข้า-ออก) นั้น

มีอยู่ข้อหนึ่งว่า “เราจักระงับกายสังขารหายใจเข้า-ออก”

กายสังขารในที่นี้ก็คือลมหายใจเข้าออกนั่นเอง เมื่อมีสติกำหนด ลมหายใจเข้า-ออก นานเข้า กายก็สงบลง จิตก็สงบประณีตลง ลมหายใจก็ละเอียดเข้าจนเหมือนไม่มีลมหายใจ

นี่คือความหมายของคำว่า
“เราจักระงับกายสังขารหายใจเข้า-ออก”

จบวรรคที่ ๗

..

#อธิบายมิลินทปัญหา
อธิบายวรรคที่ ๗ (๔๗-๕๐)
อธิบาย ข้อ ๕๐
#อาจารย์วศิน อินทสระ
เพจอาจารย์วศิน อินทสระ

เครดิตภาพ :
วัดมเหยงคณ์ พระนครศรีอยุธยา