บุญญกิริยาวัตถุ ๓ อย่าง

๑. ทานมย บุญสำเร็จด้วยการบริจาคทาน
๒. สีลมย บุญสำเร็จด้วยการรักษาศีล
๓. ภาวนามย บุญสำเร็จด้วยการเจริญภาวนา
เป็นคุณชาติชำระใจให้บริสุทธิ์ ยังแยกออกละเอียดเป็น ๑o ดูหมวด ๑o บุญญกิริยาวัตถุ ๑o
y05x

คุณของมารดาบิดา ๓ อย่าง

๑. เป็นพรหมของบุตรธิดา เพราะมี เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา แก่บุตรธิดา
๒. เป็นบุพพาจารย์ เพราะว่าเป็นผู้ให้โอวาทแก่บุตรธิดาทุกอย่าง ก่อนกว่าอาจารย์ทั้งปวง
๓. เป็นอาหุเนยยบุคคล เพราะเป็นผู้ควรจะรับสิ่งของอันบุตรธิดาจะนำมาให้ เป็นต้นว่า ข้าว น้ำ ผ้าผ่อนท่อนสะไบ ฟูก เมาะ หมอน ที่บุตรธิดาจะนำเอามาบูชา
มารดาบิดาในที่นี้หมายเอาบิดามารดาผู้เลี้ยงดูกับบุตรบุญธรรมด้วย ถ้ามารดาบิดาที่ไม่ได้เลี้ยงดูก็มีคุณเท่ากับเป็นชนกชนนี (ผู้ทำให้เกิด) เพราะบุพการีชนิดนี้หาได้ยากยิ่ง

y05x
โสเจยยะ (ความเป็นคนสะอาด) ๓

๑. กายโสเจยฺย ความเป็นคนสะอาดทางกาย คือเป็นผู้ประพฤติดี ประพฤติชอบ เกลียดชังต่อความประพฤติชั่ว มีสังวรระวังบาปมิให้เกิดขึ้น บาปใดมีอยู่แล้วในสันดานก็พยายามกำจัดให้หมดสิ้นไป ดุจผ้าขาวที่บุคคลฟอกให้ปราศจากเครื่องเศร้าหมองให้ผ่องใสฉะนั้น
๒. วจีโสเจยฺย ความเป็นคนสะอาดทางวาจา ก็เช่นเดียวกับทางกาย แต่ทางวจี เป็นไปทางวาจา
๓. มโนโสเจยฺย ความสะอาดทางใจ เป็นไปทางใจ

y05xสุจริต ๓ อย่าง

๑. กายสุจริต ประพฤติดีด้วยกาย มีเมตตากรุณาต่อบุคคลอื่นสัตว์อื่น ไม่เบียดเบียนต่อคนและสัตว์ หวั่นใจในเมื่อเขารับทุกข์ ใคร่สงเคราะห์ให้เขาเป็นสุข ตลอดจนไม่ประพฤติผิดในทรัพย์ ในอสัทธรรม (ทางกาม)
๒. วจีสุจริต ประพฤติดีด้วยวาจา คือกล่าววาจาสัตย์เช่น ชักชวนให้เขาประกอบการกุศล
๓. มโนสุจริต ประพฤติดีด้วยใจ คือ มีสันโดษ มักน้อยมีเมตตาปรานี คิดอ่านตามคลองแห่งสุจริตธรรม
y05x

ทุจริต ๓ อย่าง

๑. กายทุจริต ประพฤติชั่วด้วยกาย เบียดเบียนล้างผลาญร่างกายและชีวิตสัตว์และคนอื่น เบียดเบียนทรัพย์สิน มีการลัก ฉ้อโกง เบียดเบียนในทางกาเมสุมิจฉาจาร.
๒. วจีทุจริต ประพฤติชั่วด้วยวาจา มีพูดเท็จ ส่อเสียด ผรุสวาท และเพ้อเจ้อ.
๓. มโนทุจริต ประพฤติชั่วทางใจ มีโลภอยากได้ของคนอื่นอันมิควรได้มาเป็นของตน พยาบาทปองร้ายและมีความเห็นผิดทำนองคลองธรรม.

y05x

กุศลมูล ๓ อย่าง

๑. อโลภ ความไม่อยากได้
๒. อโทส ความไม่ประทุษร้าย
๓. อโมห ความไม่หลง
กุศลมูลทั้ง ๓ นี้เป็นที่ตั้งแห่งความดีงามทั้งปวง สรรพกุศลทั้งหลายก่อนจะบังเกิดขึ้นได้ ต้องอาศัยความไม่โลภ ไม่โกรธ ไม่หลง จึงกล่าวว่าเป็นมูลของกุศล

y05x

อกุศลมูล ๓ อย่าง

๑. โลภ ความละโมภอยากได้
๒. โทส ความประทุษร้าย
๓. โมห ความหลง
อกุศลมูลทั้ง ๓ นี้ เป็นรากแก้วที่หล่อเลี้ยงความชั่ว บาป ทุจริตทั้งปวง ความชั่วที่ยังไม่มีก็จะมีขึ้น ที่มีอยู่แล้วก็กำเริบเพิ่มขึ้น จึงกล่าวว่าเป็นมูลแห่งอกุศล

y05x

สามัญญลักษณะ ๓ อย่าง

๑. อนิจฺจตา ความเป็นของไม่เที่ยง
๒. ทุกฺขตา ความเป็นทุกข์
๓. อนตฺตตา ความเป็นของไม่ใช่ตัวตน
เป็นสิ่งที่แสดงลักษณะเสมอกันในสังขารทั้งปวง เพราะเกิดจากปัจจัยปรุงแต่ง ย่อมมีความไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา สามัญญลักษณะ ๓ อย่างนี้เรียกว่า ไตรลักษณ์
y05x

สิ่งที่บังไตรลักษณ์ ๓

๑. สนฺตติ ความสืบต่อแห่งนามรูปบังอนิจจังนี้.. ได้แก่สืบต่อแห่งกรรม ฤดู จิต อาหาร เช่น ขนเก่าหลุดล่วงไปขนใหม่เกิดแทน อายุวันเก่าหมดไป อายุวันใหม่มาแทน ความคิดเก่าดับไป ความคิดใหม่มาแทน เรียกว่าสันตติบังอนิจจัง
๒. อิริยาบถ การเปลี่ยนอิริยาบถบังทุกขัง เช่นเดินเมื่อยเปลี่ยนเป็นนั่ง นั่งเมื่อยเปลี่ยนเป็นนอน ทำให้คิดว่าเบญจขันธ์ เป็นสุข เรียกว่าอิริยาบถบังทุกข์
๓. ฆนสญฺญา ความหมายว่าเป็นก้อน (ฆน) โดยถือนิมิตว่าเราว่าเขา จึงบังอนัตตา ทำให้ยึดถือว่าเป็นตัวเป็นตน แต่แท้จริงคุมส่วนต่างๆ เข้าเรียกว่ารถ ธาตุต่างๆ ประกอบขึ้นเป็นคน ถ้าแยกออกแล้วไม่มีรถไม่มีคน ต่อเมื่อรวมกันเข้าจึงสมมติชื่อได้ เรียกว่า ฆนสัญญา บังอนัตตา.
y05x

วุฑฒบุคคล ๓ จำพวก

๑. ชาติวุฑฺโฒ เจริญโดยชาติ เช่นกษัตริย์

๒. วยวุฑฺโฒ ผู้เจริญโดยวัย คือสูงอายุกว่า
๓. คุณวุฑฺโฒ ผู้เจริญโดยคุณ คือมีคุณธรรมสูง
บุคคล ๓ จำพวกนี้ควรได้รับความเคารพจากผู้ที่มีวุฑฒิต่ำกว่า ผู้เคารพย่อมได้รับอานิสงส์ (ผล) ๔ ประการคือ อายุ วรรณะ สุขะ พละ.

 


เรื่องในหมวดเดียวกัน