โลกสันนิวาส (ปมาณ) ๔

๑. รูปปฺปมาโณ รูปปฺปสนฺโน บุคคลถือรูปเป็นประมาณ เลื่อมใสในรูป
๒. โฆสปฺปมาโณ โฆสปฺปสนฺโน บุคคลถือเสียงกึกก้องเป็นประมาณ เลื่อมใสในเสียงกึกก้อง
๓. ลูขปฺปมาโณ ลูขปฺปสนฺโน บุคคลถือความเศร้าหมองเป็นประมาณ เลื่อมใสในความเศร้าหมอง
๔. ธมฺมปฺปมาโณ ธมฺมปฺปสนฺโน บุคคลถือธรรมเป็นประมาณ เลื่อมใสในธรรม

วิธีแสดงธรรม ๔

๑. สนฺทสฺสนา ทรงแสดงธรรมอันมีโทษควรละเสียและกรรมไม่มีโทษควรประกอบ ให้ผู้ฟังเห็นด้วยดีดังกระทำในที่เฉพาะหน้า
๒. สมาทปนา ชักชวนให้ผู้ฟังเชื่อถือด้วยดีโดยเป้นกิจควรละเสีย และควรประพฤติเป็นต้น
๓. สมุตฺเตชนา ให้ผู้ฟังกล้าหาญขึ้นด้วยดีในการที่จะละเสีย และเจริญเป็นต้น
๔. สมฺปหํสนา พรรณนาคุณแห่งการละเสียและการเจริญนั้นๆ ให้ผู้ฟังร่าเริงบันเทิงใจ

บุคคลจะฝันด้วยเหตุ ๔ ประการ

๑. ธาตุโขภโต ฝันเพราะธาตุกำเริบ
๒. อนุภูตปุพฺพโต ฝันเพราะหน่วงเอาอารมณ์ที่ตนได้เคยเห็น ได้เคยฟัง ได้เคยสูบ ได้เคยดม ได้เคยบริโภค ได้เคยสัมผัส แต่ก่อนๆนั้น (คือ เก็นเอาสิ่งที่ตนได้เคยผ่านพบมาแล้วฝัน)
๓. เทวโตปสํหรโต ฝันเพราะเทวดามาบอกเหตุร้ายและดี (คือฝันด้วยอำนาจเทวดา)
๔. ปุพฺพนิมิตฺตโต ฝันเพราะอำนาจกุศลและอกุศลอันจะให้ผลเป็นสุขและทุกข์

องค์แห่งพระเจ้าจักรพรรดิ ๔

๑. ทรงยึดเหนี่ยวไพร่ฟ้าประชาราษฎร์ไว้ได้ด้วยสังคหวุตถุ ๔
๒. พวกโจรที่เป็นเสี้ยนหนามแผ่นดิน ไม่เกิดขึ้นในราชอาณาจักร
๓. ทรงพระราชวิจารณ์ถึงความดีและความชั่ว ทรงชักจูงไพร่ฟ้าประชาราษฎร์ทั่วแผ่นดินอันกว้างใหญ่ มีมหาสมุทรเป็นที่สุดให้ดำเนินตามรอย
๔. ทรงจัดการปกครองป้องกันพระราชอาณาจักรอย่างกวดขัน ให้มีอารักขาทั้งภายในภายนอก
เปรียบด้วยผู้ประกอบด้วยองคสมบัติ ๔ ประการ
๑. ยึดเหนี่ยวน้ำใจบริษัทไว้ได้ ยกย่องอนุเคราะห์บริษัทให้ร่าเริงชื่นชม
๒. กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก ดังโจรที่เป็นเสี้ยนหนามไม่เกิดขึ้นในสันดาน
๓. พิจารณาชำระขัดเกลากายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ทุกวันๆว่า วันเดือนของเราไม่ข้องอยู่ด้วยฐานะทั้ง ๓ นี้ล่วงไปบ้างหรือไม่
๔. ตั้งสติดังนายประตูไว้ ให้คอยปราบปรามกิเลส ทั้งภายในภายนอก

องค์แห่งโค ๔

๑. ไม่ละคอกเป็นที่อยู่ของตน
๒. แบกแต่แอกไว้ ลากเข็นแอกไปเบาบ้างหนักบ้าง
๓. ใช้ฟันเคี้ยวกินหญ้า อิ่มหนำแล้วก็ดื่มน้ำ
๔. เมื่อเจ้าของฝึกหัดให้ทำท่าทาง อย่าใดอย่างหนึ่งก็ทำตามทุกอย่าง

เปรียบด้วยผู้ประกอบด้วยองคสมบัติ ๔ ประการ
๑. ไม่ละโอกาสของตน หมั่นพิจารณาเนืองๆ ว่ากายนี้ไม่เที่ยง มีอันเหลวแหลกแตกทำลาย กระจัดกระจายไปเป็นธรรมดา
๒. สมาทานพรหมจรรย์ไว้ ประพฤติพรหมจรรย์ใหบริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิงจนตลอดชีวิต ด้วยสุขบ้างทุกบ้างต่าง ๆ ขณะนั้น
๓. รับโอวาทอนุศาสน์ของอาจารย์ และอุปัชฌาย์ด้วยความพอใจ รักใคร่เลื่อมใสแล้วตั้งใจฟังธรรม
๔. ตั้งใจรับโอวาทอนุศาสน์ของกัลยาณชนทุกชั้น ทั้งที่เป็นภิกษุปูนเถระ ปูนหนุ่ม ปูนกลาง ทั้งที่เป็นคฤหัสถ์อุบาสก อุบาสิกา

องค์แห่งพรานเนื้อ ๔

๑. เมื่อแสวงหาเนื้อก็ไม่ง่วงนอน
๒. ผูกใจมั่นไว้แต่เรื่องล่าเนื้อเท่านั้น
๓. รู้เชิงเวลาแห่งการล่าเนื้อ
๔. เห็นเนื้อแล้วก็เกิดความร่าเริงยิ่งนัก ว่าจักได้เนื้อ
เปรียบด้วยผู้ประกอบด้วยองคสมบัติ ๔ ประการ
๑. ผู้ปราศจากถิ่นมิทธะคือไม่มีจิตหดหู่และเคลิบเคลิ้ม
๒. ผูกใจไว้ในอารมณ์ อันสามารถให้ได้บรรลุธรรมวิเศษอย่างแน่วแน่
๓. รู้จักการเจริญสมาธิ และการออกจากสมาธิ
๔. ประสบอารมณ์อันน่ายินดีแล้ว ก็เกิดความร่าเริงว่าจักได้บรรลุธรรมวิเศษอันยอดยิ่งขึ้นไป

อานิสงส์ของศีล ๔

๑. สีลํ พลํ อปฺปฏิมํ ศีลเป็นกำลังหากำลังเปรียบมิได้
๑. สีลํ อาวุธมุตฺตมํ ศีลเป็นอาวุธอันสูงสุด
๓. สีลํ อาภรณํ เสฏฺฐํ ศีลเป็นเครื่องประดับอย่างประเสริฐ
๔. สีลํ กวจมพฺภุตํ ศีลเป็นเกราะอย่างอัศจรรย์

บุญนิธิอำนวยผล ๔ อย่าง

๑. ปเทสรชฺชํ ความเป็นพระเจ้าประเทศราช
๒. อิสฺสริยํ ความเป็นผู้อิสระ คือยิ่งใหญ่
๓. จกฺกวตฺติสุขํ ปิยํ ความสุขของพระเจ้าจักรพรรดิ
๔. เทวรชฺชมฺปิ ทิพฺเพสุ ความเป็นเทวราชในทิพพโลก
ปเทสรชฺชํ อิสฺสริยํ จกฺกวตฺติสุชํ ปิยํ
เทวรชฺชมฺปิ ทิพฺเพสุ สพฺพเมเตน ลพฺภติ
อิฎฐผลทั้งหมดคือ ความเป็นพระเจ้าประเทศราช ฯลฯ อันเทพยดาแลมนุษย์ทั้งหลาย ย่อมได้ด้วยบุญนฤธี บุญนฤธีหมายเอาอะไร ได้อธิบายไว้แล้วในหมวด ๑

เหตุเกิดแห่งหิริ ๔

๑. ชาตึ ปจฺจเวกฺขิตฺวา พิจารณาชาติ ตระกูลว่า คนชั้นสูง เช่นเราไม่ควรทำชั่ว การทำชั่วเป็นของคนต่ำ
๒. วยํ ปจฺจเวกฺขิตฺว่า พิจารณาวัย ความชั่วเป็นของคนอายุน้อย
๓. สูรภาวํ ปจฺจเวกฺขิตฺว่า พิจารณาความที่ตนเป็นผู้แกล้วกล้า ความชั่วเป็นของคนขลาด
๔. พาหุสจฺจํ ปจฺจเวกฺขิตฺว่า พิจารณาความที่ตนเป็นพหูสูต ความชั่วเป็นกรรมของคนไม่ใช่ผู้คงแก่เรียน

เหตุเกิดแห่งหิริอีก ๔

๑. ชาติมหตฺตปจุจเวกุขณา พิจารณาความที่ตนเป็นผู้มีชาติสูง
๒. สตฺถุมหตฺตปจฺจเวกฺขณา พิจารณาความที่ตนมีพระศาสดาเป็นผู้มีพระคุณอันยิ่งใหญ่
๓. ทายชฺชมหตฺตปจฺจเวกฺขณา พิจารณาความที่ตนป็นทายาทแห่งพระธรรมอันประเสริฐ
๔. สพฺรหฺมจารีมหตฺตปจฺจเวกฺขณา พิจารณาความที่ตนมีเพื่อนสพรหมจารีผู้ประเสริฐ


เรื่องในหมวดเดียวกัน

Loading...