ธรรมเครื่องพิจารณาที่มีอุปการะแก่กุศลธรรม ๑๐

  1. เรามีอภิชฌา (ความโลภ)  หรือไม่มีอภิชฌาอยู่โดยมากหรือหนอ
  2. เรามีจิตพยาบาทหรือไม่มีจิตพยาบาทอยู่โดยมากหรือหนอ
  3. เราถูกความหดหู่ง่วงงุนรึงรัด (ถีนะ)  หรือปราศจากความหดหู่ง่วงงุนอยู่โดยมากหรือหนอ
  4. เราฟุ้งซ่าน (อุทธัจจะ)  หรือไม่ฟุ้งซ่านอยู่โดยมากหรือหนอ
  5. เรามีความลังเลสงสัย (วิจิกิจฉา)  อยู่โดยมากหรือหนอ
  6. เรามีความโกรธ (โกธะ)  หรือไม่มีความโกรธอยู่โดยมากหรือหนอ
  7. เรามีจิตเศร้าหมอง (กิเลส)  หรือไม่เศร้าหมองอยู่โดยมากหรือหนอ
  8. เรามีกายกระสับกระส่ายหรือไม่มีอยู่โดยมากหรือหนอ
  9. เรามีความเกียจคร้านหรือมีความเพียรอยู่โดยมากหรือหนอ
  10. เรามีจิตไม่ตั้งมั่น (สมาธิ)  หรือตั้งมั่นอยู่โดยมากหรือหนอ

         ถ้าเรามีจิตเป็นโลภะ…………มีจิตไม่ตั้งมั่นอยู่โดยมากก็ควรทำฉันทะ  พยายาม  อุตสาหะ  ตั้งใจ  ไม่ท้อถอย  ด้วยสติสัมปชัญญะอันมีประมาณยิ่งเพื่อละธรรมอันเป็นบาปอกุศลเหล่านั้น  เหมือนคนที่มีผ้าถูกไฟไหม้  มีศีรษะถูกไฟไหม้ก็รีบดับเสีย

        ถ้าเรามีจิตไม่โลภะ…………..มีจิตตั้งมั่นอยู่โดยมากก็จงทำความเพียรเพื่อดำรงกุศลธรรม  เพื่อละอาสวะให้สิ้นไปยิ่งขึ้นเถิด