พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงแสดงหน้าที่ ของพุทธบริษัท โดยทรงเน้น ให้พระ ภิกษุสามเณร เป็นผู้นำ ในการศึกษาเล่าเรียน พระปริยัติธรรม และประพฤติปฏิบัติธรรม เพื่อความเจริญรุ่งเรือง และความมั่นคง แห่งพระสัทธรรม ว่า

ปญฺจิเม ภิกฺขเว ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ.
กตเม ปญฺจ. อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขู ธมฺมํ ปริยาปุณนฺติ สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ
อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภูตธมฺมํ เวทลฺลํ. ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรนปเรสํ เทเสนฺติ. ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปรํ วาเจนฺติ. ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรนฺติ. ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกนฺติ อนุวิจาเรนฺติ มนสานุเปกฺขนฺติ.(๑)*

ภิกษุทั้งหลาย หน้าที่ ๕ ประการ เหล่านี้ เป็นไป เพื่อความ ดำรงมั่น เพื่อความไม่ เสื่อมสูญไป แห่งพระสัทธรรม หน้าที่ ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

๑. ศึกษาเล่าเรียนธรรม (คือ นวังคสัตถุศาสน์ อันเป็นคำสั่งสอน ของ พระพุทธเจ้า ๙ ประการ) ได้แก่ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทานะ อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธัมมะ และ เวทัลละ(๒)*

๒. แสดงธรรม ตามที่ได้ฟังได้เล่าเรียน มาแก่ ผู้อื่น โดยพิสดาร

๓. แนะนำ สั่งสอนธรรม ตามที่ ได้ฟังได้เล่าเรียนมา แก่ผู้อื่น โดยพิสดาร

๔. ท่องบ่น สาธยายธรรม ตามที่ ได้ฟังได้เล่าเรียนมา โดยพิสดาร

๕. ตั้งใจ ใคร่ครวญ เพ่งพินิจ พิจารณาธรรม ตามที่ ได้ฟังได้เล่าเรียนมา

หน้าที่ ๕ ประการนี้ พระภิกษุสามเณร ควรตระหนักแก่ใจ ควรกระทำให้ยิ่ง จึงจะ สามารถ คุ้มครองตน คุ้มครอง พุทธบริษัท และพระพุทธศาสนา ให้ดำรงมั่น ได้ มิฉะนั้น จักชื่อว่า ทำหน้าที่ บกพร่อง ไม่บริบูรณ์
——————–
*อ้างอิง/อธิบาย
๑ อํ.ปญฺจก. ๒๒/๑๕๕/๑๖๘

๒ นวังคสัตถุศาสน์ คำสั่งสอน ของพระพุทธเจ้า มีองค์ประกอบ ๙ ประการ คือ

(๑) สุตตะ ได้แก่ พระพุทธพจน์ ข้อหนึ่งๆ
(๒) เคยยะ ได้แก่ พระพุทธพจน์ ข้อที่มี ทั้งคาถา(ร้อยกรอง)
และจุณณียะ(ร้อยแก้ว)
(๓) เวยยากรณะ ได้แก่ พระพุทธพจน์ ข้อที่ มีแต่ จุณณียะ
(๔) คาถา ได้แก่ พระพุทธพจน์ ข้อที่ มีแต่คาถา
(๕) อุทานะ ได้แก่ พระพุทธพจน์ ข้อที่ เป็นพระดำรัส ที่ทรง เปล่งด้วย โสมนัสจิต
(๖) อิติวุตตกะ ได้แก่ พระพุทธพจน์ ข้อที่ แสดงซ้ำ สุตตะ เดิม
(๗) ชาตกะ ได้แก่ พระพุทธพจน์ ข้อที่ แสดงอดีตชาติ ของพระองค์เอง
(๘) อัพภูตธัมมะ ได้แก่ พระพุทธพจน์ ข้อที่ ทรงแสดง พร้อมกับปาฏิหาริย์
(๙) เวทัลละ ได้แก่ พระพุทธพจน์ ข้อที่ ทรงแสดง ปัญญาญาณ เครื่องตรัสรู้ธรรม
—————–
2/11/61
mk007