3.3  ความอดทน

      (131)  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้  เป็นคนสงบเสงี่ยมจัด  เป็นคนอ่อนโยนจัด  เป็นคนเรียบร้อยจัด  ได้ก็เพียงชั่วเวลาที่ยังไม่ได้กระทบถ้อยคำอันไม่เป็นที่พอใจเท่านั้น.

       ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ก็เมื่อใด เธอกระทบถ้อยคำอันไม่เป็นที่พอใจเข้าก็ยังเป็นคนสงบเสงี่ยม  อ่อนโยน  เรียบร้อยอยู่ได้   ดูกรภิกษุทั้งหลาย  เมื่อนั้นแหละควรถือว่า  เธอเป็นคนสงบเสงี่ยม  เป็นคนอ่อนโยน  เป็นคนเรียบร้อยจริง.

(80.17/286 หรือ 45.12/206  กกจูปมสูตร)

      (132)  ภิกษุทั้งหลาย  แม้ถ้าว่า  ชนเหล่าอื่นพึงด่า  พึงบริภาษ  พึงโกรธ  พึงเบียดเบียน  พึงกระทบกระเทียบท่านทั้งหลาย  ท่านทั้งหลายไม่พึงกระทำความอาฆาต  ไม่พึงกระทำความโทมนัส  ไม่พึงกระทำความไม่ชอบใจในคนเหล่าอื่นนั้น  เพราะเหตุนั้นแล.

       ภิกษุทั้งหลาย  แม้ถ้าว่า  ชนเหล่าอื่นพึงสักการะ  พึงเคารพ  พึงนับถือ  พึงบูชา  ท่านทั้งหลายไม่พึงกระทำความโทมนัส  ไม่พึงกระทำความเย่อหยิ่งแห่งใจในปัจจัยทั้งหลาย  มีสักการะเป็นต้นนั้น.

(80.17/316 หรือ 45.12/227  อลคัททูปมสูตร)

      (133)  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  หากจะมีพวกโจรด้อมมองเอาเลื่อยที่มีที่จับทั้งสองข้าง  เลื่อยอวัยวะใหญ่น้อยของพวกเธอ  แม้ในเหตุนั้นภิกษุหรือภิกษุณีใดมีใจคิดร้ายต่อโจรเหล่านั้น  ภิกษุหรือภิกษุณีรูปนั้น  ไม่ชื่อว่าเป็นผู้ทำตามคำสั่งของเรา  เพราะเหตุที่อดกลั้นไม่ได้.

(80.17/292-293 หรือ 45.12/221  กกจูปมสูตร)

      (134)  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ทางแห่งถ้อยคำที่บุคคลอื่นจะพึงกล่าวกะท่านมีอยู่ 5 ประการ  คือ

                 1.  กล่าวโดยการอันสมควรหรือไม่สมควรก็ตาม

                 2.  กล่าวด้วยเรื่องจริงหรือไม่จริงก็ตาม

                 3.  กล่าวด้วยคำอ่อนหวานหรือคำหยาบคายก็ตาม

                 4.  กล่าวด้วยคำประกอบด้วยประโยชน์หรือไม่ประกอบด้วยประโยชน์ก็ตาม

                 5.  มีจิตเมตตาหรือมีโทสะในภายในกล่าวก็ตาม

      ดูกรภิกษุทั้งหลาย  พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า  จิตของเราจักไม่แปรปรวน  เราจักไม่เปล่งวาจาลามก  เราจักอนุเคราะห์ด้วยสิ่งอันเป็นประโยชน์  เราจักมีจิตเมตตา  ไม่มีโทสะในภายใน  เราจักแผ่เมตตาจิตไปถึงบุคคลนั้น  และเราจักแผ่เมตตาจิตอันไพบูลย์ใหญ่ยิ่ง  หาประมาณมิได้  ไม่มีเวร  ไม่มีพยาบาท  ไปตลอดโลก  ทุกทิศทุกทาง  ซึ่งเป็นอารมณ์ของจิตนั้น  ดังนี้.

(80.17/287 หรือ 45.12/209  กกจูปมสูตร)

      (135)  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  โทษของความไม่อดทน 5 ประการนี้.  5 ประการเป็นไฉน  คือ 

                 1.  ผู้ไม่อดทนย่อมไม่เป็นที่รัก  ไม่เป็นที่ชอบใจของคนเป็นอันมาก

                 2.  ย่อมเป็นผู้มากด้วยเวร

                 3.  ย่อมเป็นผู้มากด้วยโทษ

                 4.  ย่อมเป็นผู้หลงทำกาละ

                 5.  เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงอบาย  ทุคติ  วินิบาต  นรก.

(80.33/370-371 หรือ 45.22/260  อขันติสูตร)

      (136)  ชนทั้งหลายผู้ไม่สำรวมแล้ว  ย่อมทิ่มแทงชนเหล่าอื่นด้วยวาจา  เหมือนเหล่าทหารที่เป็นข้าศึกทิ่มแทงกุญชร  ผู้เข้าสงครามด้วยลูกศร  ฉะนั้น

      ภิกษุผู้มีจิตไม่ประทุษร้าย  ฟังคำหยาบคายที่คนทั้งหลายเปล่งขึ้นแล้ว  พึงอดกลั้น.

(80.38/184 หรือ 45.25/122  สุนทรีสูตร)

      (137)  ชนพาลกล่าวคำหยาบด้วยวาจา  ย่อมสำคัญว่าชนะทีเดียว  แต่ความอดกลั้นได้  เป็นความชนะของบัณฑิตผู้รู้แจ้งอยู่.

(80.24/327 หรือ 45.15/227  อสุรินทกสูตร)