วิจิกิจฉา (ความสงสัย) ๑๖ อย่าง

สงสัยความเป็นไปในอดีต ๕

1. เราได้มีแล้วหรือหนอในชาติก่อน ?
2. หรือเราไม่ได้มีแล้วในชาติก่อน ?
3. เราได้มีแล้วในชาติก่อน เราเป็นอะไร ? (คือว่าเป็นกษัตริย์ หรือพราหมณ์ หรือพ่อค้า ชาวนาเป็นต้น)
4. เราได้มีแล้วในชาติก่อน เรามีรูปพรรณสัณฐานเป็นอย่างไร ? (คือว่ามีรูปร่างใหญ่ น้อย สูง ต่ำ ขาวเป้นอย่างไร ข้อนี้ บางท่านว่าเราเป็นผู้มีสุข ทุกข์ เป็นอย่างไร)
5. เราได้เป็นอะไรแล้ว จึงได้เป็นอะไรอีกเล่าในชาติก่อน ?

สงสัยความเป็นไปในอนาคต ๕

๖. เราจักมีหรือหนอในชาติหน้า ? (เราจะได้บังเกิดอีกหรือหนอ?)
๗. หรือเราจักไม่มีในชาติหน้า ? (หรือว่าเราจักไม่บังเกิดอีก ?)
๘. เราจักมีในชาติหน้า เราจักเป็นอะไร ? (เราจักเกิดในชาติหน้า จักเกิดเป็นอะไร ?)
๙. เราจักมีในชาติหน้า จักมีรูปพรรณสัณฐานเป็นอย่างไร ? (บางท่านว่า เราจักเกิดในชาติหน้าจะมีสุข ทุกข์ เป็นอย่างไร ?
๑๐. เราจักเป็นอะไรแล้ว จักเป็นอะไรอีกต่อไป ?

สงสัยความเป็นไปในปัจจุบัน ๖

๑๑. เดี๋ยวนี้เราจักมีอยู่หรือหนอ ?
๑๒. หรือว่าเราไม่มีในเวลานี้ ?
๑๓. เรามีอยู่เดี๋ยวนี้ เราเป็นอะไร ? (คือว่า เป็นกษัตริย์ หรือพราหมณ์ พ่อค้า ชาวนา ?)
๑๔. เรามีอยู่เดี๋ยวนี้ เราเป็นอย่างไร ? (คือว่ามีรูปพรรณสัณฐาน ใหญ่ น้อย สูง ต่ำ ดำ ขาว เป็นอย่างไร ?)
๑๕. เราเป็นสัตว์มาแต่ไหน ? (เรามาจากที่ไหน จึงมาบังเกิดในที่นี้ ?)
๑๖. เราจักไปบังเกิดที่ไหนอีกเล่า ?