หน้าที่ของอุบาสกและอุบาสิกา  ก็คือ การเป็นอุบาสกอุบาสิกาที่ดี   ศึกษาและประพฤติปฏิบัติตามพระธรรมคำสอนตามสมควรแก่ฐานะของตน      ไม่เชื่อมงคลตื่นข่าว      ไม่แสวงหาเขตบุญภายนอกพระศาสนา   เชื่อกรรม

พระสุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ เล่ม ๑ ภาค ๑ – หน้าที่ 336

       อุบาสกนั้นมีศีลเป็นอย่างไร ?    มีอาชีพเป็นอย่างไร ?      มีวิบัติเป็น  อย่างไร  ?   มีสมบัติเป็นอย่างไร  ?        ที่ว่า    มีสมบัติเป็นอย่างไร ?     ได้แก่    ความถึงพร้อมด้วยศีลและความถึงพร้อมด้วยอาชีวะของอุบาสกนั้นชื่อว่า  สมบัติ.     อนึ่ง  ธรรม  ๕ประการมีศรัทธาในพระรัตนตรัยเป็นต้นของอุบาสกนั้นเหล่าใด       ธรรม๕  ประการเหล่านั้นชื่อว่า  สมบัติ.   เหมือนอย่างที่พระพุทธเจ้าตรัสไว้ว่า      ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย   อุบาสกผู้ประกอบด้วยธรรม  ๕  อย่าง ย่อมเป็นอุบาสกแก้ว  เป็นอุบาสกดอกปทุม  และเป็นอุบาสกดอกบุณฑริก.     ธรรม๕ อย่างแก้ว เป็นอุบาสกดอกปทุม  และเป็นอุบาสกดอกบุณฑริก.  ธรรม ๕อย่าง มีอะไรบ้าง ( คือ )

– เป็นผู้มีศรัทธา ( ในพระรัตนตรัย ) ๑
– เป็นผู้มีศีล ๑
– เป็นคนไม่ถือมงคลตื่นข่าว   คือ เชื่อกรรม    ไม่เชื่อมงคล  ๑
– ไม่แสวงหาทักขิไณยบุคคลนอกพุทธศาสนา ๑
– บำเพ็ญกุศลในพุทธศาสนานี้ ๑.

พระสุตตันตปิฎก อังคุตรนิกาย ปัญจก-ฉักกนิบาต เล่ม ๓ – หน้าที่ 373

                                  ๕. จัณฑาลสูตร 

           ว่าด้วยธรรมสำหรับอุบาสกดีและอุบาสกชั่ว

[๑๗๕]  ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย      อุบาสกผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการ ย่อมเป็นอุบาสกผู้เลวทราม    เศร้าหมอง    และน่าเกลียด   ธรรม  ๕  ประการ เป็นไฉน ?  คือ

– อุบาสกเป็นผู้ไม่มีศรัทธา ๑
– เป็นผู้ทุศีล ๑
– เป็นผู้ถือมงคลตื่นข่าว เชื่อมงคลไม่เชื่อกรรม ๑
– แสวงหาเขตบุญภายนอกศาสนานี้ ๑
– ทำการสนับสนุนในศาสนานั้น  ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย   อุบาสกผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้แล   เป็นอุบาสกผู้เลวทราม   เศร้าหมอง   และน่าเกลียด.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย   อุบาสกผู้ประกอบด้วยธรรม  ๕  ประการ    ย่อมเป็นอุบาสกแก้ว  อุบาสกปทุม   อุบาสกบุณฑริก   ธรรม ๕ ประการเป็นไฉน ?

– คือ  อุบาสกย่อมเป็นผู้มีศรัทธา  ๑
– เป็นผู้มีศีล  ๑
– เป็นผู้ไม่ถือมงคลตื่นข่าว เชื่อกรรมไม่เชื่อมงคล  ๑
– ไม่แสวงหาเขตบุญภายนอกศาสนานี้  ๑
– ทำการสนับสนุนในศาสนานี้  ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุบาสกผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้แล  เป็นอุบาสกแก้ว  อุบาสกปทุม  อุบาสกบุณฑริก.

จบจัณฑาลสูตรที่  ๕

พระสุตตันตปิฎก อังคุตรนิกาย สัตตก-อัฏฐก-นวกนิบาต

เล่ม ๔ – หน้าที่ 80                                    

๙.  หานิสูตร         

[๒๗] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย   ธรรม ๗ ประการนี้  ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่อุบาสก ๗ ประการเป็นไฉน คือ อุบาสกขาดการเยี่ยมเยียนภิกษุ  ๑    ละเลยการฟังธรรม  ๑  ไม่ศึกษาในอธิศีล  ๑ไม่มากด้วยความเลื่อมใสในภิกษุทั้งที่เป็นเถระ         ทั้งเป็นผู้ใหม่ทั้งปานกลาง  ๑  ตั้งจิตติเตียนคอยเพ่งโทษฟังธรรม  ๑   แสวงหาเขตบุญภายนอกศาสนานี้  ๑   ทำสักการะก่อนในเขตบุญภายนอกศาสนานี้ ๑    ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย  ธรรม ๗ ประการนี้แล  ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่อุบาสก  ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้   ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่อุบาสก     ๗  ประการเป็นไฉนคือ  อุบาสกไม่ขาดการเยี่ยมเยียนภิกษุ  ๑  ไม่ละเลยการฟังธรรม ๑ศึกษาในอธิศีล    ๑     มากด้วยความเลื่อมใสในภิกษุทั้งที่เป็นเถระทั้งเป็นผู้ใหม่   ทั้งปานกลาง  ๑   ไม่ตั้งจิตติเตียน  ไม่คอยเพ่งโทษฟังธรรม   ๑    ไม่แสวงหาเขตบุญภายนอก  ๑   กระทำสักการะก่อนในเขตบุญในศาสนานี้ ๑    ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย  ธรรม ๗ ประการนี้แล  ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่อุบาสก.

หน้าที่ของอุบาสกและอุบาสิกา

หน้าที่ต่อตนเอง 

เลี้ยงชีพด้วยอาชีพสุจริต      เว้นอาชีพดังต่อไปนี้   คือ วณิชชา 5 (การค้าขาย 5อย่าง ในที่นี้หมายถึง         การค้าขายที่เป็นอกรณียะสำหรับอุบาสก คือ อุบาสกไม่ควรประกอบ

1. สัตถวณิชชา (ค้าขายอาวุธ)       2. สัตตวณิชชา (ค้าขายมนุษย์)       3. มังสวณิชชา (ค้าขายเนื้อสัตว์; อรรถกถาแก้ว่า เลี้ยงสัตว์ไว้ขาย )       4. มัชชวณิชชา (ค้าขายน้ำเมา)       5. วิสวณิชชา (ค้าขายยาพิษ)

เจริญกุศล( ทาน  ศีล และภาวนา )และเว้นอกุศลเพื่อเป็นที่พึ่งของตนทั้งโลกนี้และโลกหน้า    ศึกษาพระธรรมคำสอนให้เข้าใจถูกต้องเพื่อใช้ธรรมเป็นแนวทางดำเนินชีวิตอย่างถูกต้อง

หน้าที่ต่อพระศาสนา        ศึกษาพระธรรมคำสอนและพระวินัยให้เข้าใจถูกต้อง   เพื่อจะได้ปฏิบัติตนได้อย่างถูกต้อง    ทั้งการประพฤติปฏิบัติธรรม  และ การปฏิบัติต่อพระภิกษุสงฆ์ให้รู้ว่าสิ่งใดควรหรือไม่ควรปฏิบัติต่อพระภิกษุสงฆ์ จะได้ช่วยสอดส่องดูแลเมื่อเห็นพระภิกษุประพฤติผิดพระธรรมวินัยที่จะนำมาซึ่งความเสื่อมเสียของพระศาสนาจะได้ตอบข้อสงสัยหรือชี้แจงได้เมื่อมีผู้เข้าใจผิดหรือจาบจ้วงพระศาสนา        ทำนุบำรุงพระสงฆ์     ด้วยการใส่บาตร   บำรุงซ่อมแซมวัด ฯ    เพื่อรักษาสถาบันสงฆ์ให้คงอยู่     เพราะท่านเป็นผู้รักษาและสืบทอดพระศาสนาโดยตรงและเป็นเนื้อนาบุญของโลก