#พูดไทยเข้าใจบาลี (6) 
——————

“ศัพท์เดิม”

“ศัพท์เดิม” หมายถึง คำนามที่ยังไม่ได้แจกวิภัตติ

ตัวอย่างเช่น “อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ” (อัตตา หิ อัตตะโน นาโถ)

คำนามในข้อความนี้ คือ (1) อตฺตา (2) อตฺตโน (3) นาโถ ล้วนเป็นคำที่แจกวิภัตติแล้ว

(1) “อตฺตา” ศัพท์เดิมคือ “อตฺต” (อัด-ตะ)

(2) “อตฺตโน” ศัพท์เดิมคือ “อตฺต” (อัด-ตะ) – เป็นศัพท์เดียวกับ “อตฺตา”

(3) “นาโถ” ศัพท์เดิมคือ “นาถ” (นา-ถะ)

จะรู้ว่าคำไหนศัพท์เดิมเป็นอย่างไร ก็ต้องรู้ว่าคำนั้นแจกด้วยวิภัตติอะไร

จะรู้ว่าคำไหนแจกด้วยวิภัตติอะไร ก็ต้องจำ “แบบแจก” ได้

จำ “แบบแจก” ได้ ก็จะรู้ไปด้วยว่าคำนั้นเป็นลิงค์อะไร

จะเห็นได้ว่า แต่ละส่วนโยงถึงกันหมด

“ศัพท์เดิม” ตามที่ว่ามานี้ ท่านอาจารย์พระมหาถวิล เรืองจรูญ อาจารย์ภาษาบาลีคนแรกของผมท่านเรียกว่า “ศัพท์ดิบ”

เปรียบเหมือนอาหารบางชนิดที่ยังดิบอยู่ ยังกินไม่ได้ ต้องทำให้สุกตามวิธีปรุงอาหารนั้นๆ ก่อนจึงจะกินได้

“ศัพท์ดิบ” ยังเอาไปใช้พูดใช้เขียนให้เป็นข้อความไม่ได้ ต้องเอาไปปรุงด้วยวิภัตติก่อนจึงจะใช้ได้

เช่น “อตฺต” เป็นศัพท์ดิบหรือศัพท์เดิม ยังใช้ไม่ได้ ต้องเอาไปแจกวิภัตติเป็น “อตฺตา” หรือ “อตฺตโน” จึงจะใช้พูดให้รู้เรื่องได้ อย่างนี้เป็นต้น (ทำไม “อตฺต” จึงกลายรูปเป็น “อตฺตา” หรือ “อตฺตโน” ก็ไปเกี่ยวพันกับ “แบบแจก” ที่นักเรียนจะต้องจำได้อีกต่อหนึ่ง)

เวลาเห็นคำนามในภาษาบาลี-เช่นในบทสวดมนต์เป็นต้น-พึงเข้าใจว่า คำนามทุกคำเหล่านั้นถูกปรุงแต่งด้วยวิภัตติปัจจัยมาเรียบร้อยแล้ว เปรียบเหมือนคนที่แต่งตัว-แต่งเครื่องแบบครบเครื่อง

ลองพยายามถอดเครื่องแต่งตัวออกให้หมด เราก็จะเห็น “ศัพท์เดิม”

นาวาเอก ทองย้อย แสงสินชัย
๑๒ กรกฎาคม ๒๕๖๒
๐๙:๒๓