#พูดไทยเข้าใจบาลี (8) 
——————

“ทำตัว”

คำว่า “ทำตัว” ในที่นี้ไม่ได้แปลว่า วางตัว, ประพฤติ, เช่น ทำตัวดี ทำตัวไม่ดี

“ทำตัว” ในกระบวนการเรียนบาลีหมายถึง การแยกส่วนประกอบของคำออกมาให้เห็นและแสดงวิธีประกอบส่วนเข้าเป็นคำนั้นๆ

ตัวอย่างเช่น ครูสั่งว่า จงทำตัว “ปุริโส” มาให้ดู

นักเรียนบาลีก็จะบรรยายวิธี “ทำตัว” ว่า —

…………….

– “ปุริโส” (ปุ-ริ-โส) ศัพท์เดิมเป็น “ปุริส” (ปุ-ริ-สะ)
– อะ-การันต์ในปุงลิงค์
– ลง สิ ปฐมาวิภัตติ เอกวจนะ
– เอา อะ กับ สิ เป็น โอ (อะ + สิ = โอ)
– สำเร็จรูปเป็น “ปุริโส” (ปุริส + โอ = ปุริโส) 
– “ปุริโส” แปลว่า “อันว่าบุรุษ”

…………….

นี่คือ “ทำตัว” คำนาม

คำกิริยา (กริยา) ก็มีวิธี “ทำตัว” ด้วยเช่นกัน

ตัวอย่างเช่น ครูสั่งว่า จงทำตัว “คจฺฉามิ” มาให้ดู

(“คจฺฉามิ” เป็นคำกิริยา เช่นในบทไตรสรณคมน์ “พุทฺธํ สรณํ คจฺฉามิ” = ข้าพเจ้าขอถึงพระพุทธเจ้าเป็นที่พึ่ง)

นักเรียนบาลีก็จะบรรยายวิธี “ทำตัว” ว่า —

…………….

– “คจฺฉามิ” อาขยาตบท กัตตุวาจก
– คมฺ ธาตุ (คะ-มะ ทาด) ในอรรถว่า (ใน-อัด-ถะ-ว่า) ไป, ถึง
– ลง อะ-ปัจจัยประจำหมวด ภู ธาตุ
– ลง มิ-วัตตมานาวิภัตติ 
(ปัจจุบันกาล ปรัสสบท เอกวจนะ อุตตมบุรุษ)
– แปลง คมฺ ธาตุ เป็น คจฺฉฺ (คมฺ > คจฺฉ)
– ทีฆะ อะ เป็น อา ด้วยอำนาจ มิ-วิภัตติ (คจฺฉ > คจฺฉา)
– สำเร็จรูปเป็น “คจฺฉามิ” (คมฺ > คจฺฉ + อะ + มิ = คจฺฉมิ > คจฺฉามิ) 
– “คจฺฉามิ” แปลว่า (อหํ อันว่าข้าพเจ้า) “ย่อมไป, ย่อมถึง”

…………….

นี่คือ “ทำตัว” คำกิริยา (กิริยาอาขยาต)

จะเห็นได้ว่า มีถ้อยคำที่เป็น “ศัพท์วิชาการ” ยุบยับไปหมด

อาขยาตบท 
กัตตุวาจก
ปัจจัยประจำหมวด-ธาตุ
สิ ปฐมาวิภัตติ
มิ-วัตตมานาวิภัตติ
ปรัสสบท
อุตตมบุรุษ

ถ้าไม่ผ่านสายตามาก่อนจะไม่รู้เลยว่า คำพวกนี้คืออะไร

เพราะฉะนั้น ถ้า “ท่องหลัก” ไม่ได้ ท่อง “แบบแจก” ไม่ได้ ก็จะเรียนไม่รู้เรื่อง

“ท่องหลัก” ได้ ท่อง “แบบแจก” ได้ก็จริง

ถ้าไม่ได้รับฟังคำอธิบายในชั้นเรียน ก็จะเรียนไม่รู้เรื่องอีกเช่นกัน

เรียนบาลีจึงยาก

แต่ไม่ยากเกินเรียน

อย่ากลัว!

ต่อไปนี้ได้ยินนักเรียนบาลีพูดว่า “ทำตัว” ก็คงพอนึกภาพออกแล้ว

นาวาเอก ทองย้อย แสงสินชัย
๑๔ กรกฎาคม ๒๕๖๒
๑๑:๑๕