สักกายทิฏฐิเป็นไฉน?

สักกายทิฏฐิ(อัตตทิฏฐิ) คือ สภาพความเห็นผิดที่ยึดมั่นว่าขันธ์ 5 มี รูปขันธ์เป็นต้นว่าเป็นตัวตน รวม 5 ขันธ์ × 4 อาการ = 20 ประเภท ดังนี้ :-

๑. สักกายทิฏฐิ ที่เกิดขึ้นโดยอาศัยรูปขันธ์เป็นอารมณ์ มี 4 ประเภท คือ
1.1 ความเห็นผิดและยึดมั่นว่า รูปเป็นเรา เราเป็นรูป เข้าใจว่าเรากับรูป(ร่างกาย)เป็นอันเดียวกัน เหมือนเปลวไฟกับแสงไฟ
1.2 ความเห็นผิดและยึดมั่นว่า เรามีรูป เข้าใจว่าเรากับร่างกายเป็นคนละอัน เหมือนต้นไม้กับเงา
1.3 ความเห็นผิดและยึึดมั่นว่า รูปอยู่ในเรา เข้าใจว่า เรากับร่างกายเป็นคนละอัน เหมือนกลิ่นดอกไม้อยู่ในดอกไม้
1.4 ความเห็นผิดและยึดมั่นว่า เราอยู่ในรูป เข้าใจว่า เรากับร่างกายเป็นคนละอัน เหมือนแก้วมณีอยู่ในหีบ

๒. สักกายทิฏฐิ ที่เกิดขึ้นโดยอาศัยเวทนาขันธ์เป็นอารมณ์ มี 4 ประเภท คือ
2.1 ความเห็นผิดและยึดมั่นว่า การเสวยอารมณ์เป็นเรา เราก็คือผู้เสวยอารมณ์ เข้าใจว่า เราและการเสวยอารมณ์เป็นอันเดียวกัน เหมือนเปลวไฟกับแสงไฟ
2.2 ความเห็นผิดและยึดมั่นว่า เรามีการเสวยอารมณ์ เข้าใจว่า เราและการเสวยอารมณ์เป็นคนละอัน เหมือน เหมือนต้นไม้กับเงา
2.3 ความเห็นผิดและยึดมั่นว่า การเสวยอารมณ์อยู่ในเรา เข้าใจว่า เราและการเสวยอารมณ์เป็นคนละอัน เหมือนกลิ่นดอกไม้อยู่ในดอกไม้
2.4 ความเห็นผิดและยึดมั่นว่า เราอยู่ในการเสวยอารมณ์ เข้าใจว่าเรากับการเสวยอารมณ์เป็นคนละอัน เหมือนแก้วมณีที่อยู่ในหีบ

๓. สักกายทิฏฐิที่เกิดขึ้นโดยอาศัยสัญญาขันธ์เป็นอารมณ์ มี 4 ประเภท คือ
3.1ความเห็นผิดและยึดมั่นว่า การจำอารมณ์เป็นเรา เราก็คือผู้จำอารมณ์ เข้าใจว่าเรากับการจำอารมณ์เป็นอันเดียวกัน
เหมือนเปลวไฟกับแสงไฟ
3.2ความเห็นผิดและยึดมั่นว่า เรามีการจำอารมณ์ เข้าใจว่า เรากับการจำอารมณ์เป็นคนละอัน เหมือนต้นไม้กับเงา
3.3 ความเห็นผิดและยึดมั่นว่า การจำอารมณ์อยู่ในเรา เข้าใจว่าเรากับการจำอารมณ์เป็นคนละอัน เหมือนกลิ่นดอกไม้ในดอกไม้
3.4 ความเห็นผิดและยึดมั่นว่า เราอยู่ในการจำอารมณ์ เข้าใจว่าเรากับการจำเป็นคนละอัน เหมือนแก้วมณีในหีบ

4. สักกายทิฏฐิที่เกิดขึ้นโดยอาศัยสังขารขันธ์เป็นอารมณ์ มี 4 ประเภท คือ
4.1ความเห็นผิดและยึดมั่นว่า การปรุงแต่งเป็นเรา เราก็คือผู้ปรุงแต่ง เข้าใจว่าเรากับการปรุงแต่งเป็นอันเดียวกัน เหมืินเปลวไฟกับแสงไฟ
4.2 เห็นผิดและยึดมั่นว่า เรามีการปรุงแต่ง เข้าใจว่า เรากับการปรุงแต่งเป็นคนละอัน เหมือนต้นไม้กับเงา
4.3 เห็นผิดและยึดมั่นว่าการปรุงแต่งมีในเรา เข้าใจว่าเรากับการปรุงแต่งเป็นคนละอัน เหมือนกลิ่นดอกไม้ในดอกไม้
4.4 เห็นผิดและยึดมั่นว่า เราอยู่ในการปรุงแต่ง เข้าใจว่า เรากับการปรุงแต่งเป็นคนละอัน เหมือนแก้วมณีในหีบ

๕. สักกายทิฏฐิที่เกิดขึ้นโดยอาศัยวิญญาณขันธ์เป็นอารมณ์ มี 4 ประเภท คือ
5.1เห็นผิดและยึดมั่นว่า การรู้อารมณ์เป็นเรา เราก็คือผู้รู้อารมณ์ เข้าใจว่าเรากับการรู้อารมณ์เป็นอันเดียวกันเหมือนเปลวไฟกับแสงไฟ
5.2 ความเห็นผิดและยึดมั่นว่า เรามีการรู้อารมณ์ เข้าใจว่า เรากับการรู้อารมณ์เป็นคนละอัน.เหมือนต้นไม้กับเงา
5.3 ความเห็นผิดและยึดมั่นว่า การรู้อารมณ์อยู่ในเรา เข้าใจว่า เรากับการรู้อารมณ์เป็นคนละอัน เหมือนกลิ่นดอกไม้อยู่ในดอกไม้
5.4 ความเห็นผิดและยึดมั่นว่า เราอยู่ในการรู้อารมณ์ เข้าใจว่าเราและการรู้อารมณ์เป็นคนละอัน เหมือนแก้วมณีในหีบ
ในนิสสยะอักษรธรรมล้านช้างกล่าวว่าสักกายทิฏฐิมีเพราะฆนะ (ความเป็นกลุ่มก้อน)และสันตติ(ความสือต่อที่เป็นไปรวดเร็ว)ปิดบังไว้ ไม่ให้ความเป็นจริงปรากฏ ผู้เพิกฆนะและสันตติได้ความรู้เห็นตามความเป็นจริงจึงจะปรากฏให้เห็นได้ ไม่ใช่สักแต่ว่านึกเอา คือสักกายทิฏฐิจะคลายออกได้ก็ด้วยการปฏิบัติที่ถูกต้องเท่านั้น