เบญจคัพย์

หรือควรจะเป็น “เบญจคัพภ์”

อ่านว่า เบ็น-จะ-คับ

ประกอบด้วยคำว่า เบญจ + คัพย์

(๑) “เบญจ”

บาลีเป็น “ปญฺจ” (ปัน-จะ) แปลว่า ห้า (จำนวน 5) ในภาษาไทยนิยมแปลงเป็น “เบญจ”

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“เบญจ-, เบญจะ : (คำวิเศษณ์) ห้า, ลําดับที่ ๕ เช่น นาเบญจะ หัวเมืองเบญจะ. (ป. ปญฺจ; ส. ปญฺจนฺ), มักใช้เป็นส่วนหน้าสมาส.”

คำว่า “เบญจ” นี้ พจนานุกรมฯ ฉบับ 2542 บอกคำอ่านว่า เบน- แต่พจนานุกรมฯ ฉบับ 2554 แก้ไขคำอ่านเป็น เบ็น-

(๒) “คัพย์”

คำนี้ ตรวจดูในพจนานุกรมต่างๆ แล้วยังไม่พบรูปศัพท์เช่นนี้ คงพบเฉพาะในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2542 ที่คำว่า “เบญจคัพย์” แห่งเดียว คำว่า “คัพย์” เดี่ยวๆ ก็ไม่มี

ผู้เขียนบาลีวันละคำยกคำนี้มาจากหนังสือ “ประมวลองค์ความรู้พระราชพิธีบรมราชาภิเษก” ซึ่งสะกดคำนี้เป็น “พระเต้าเบญจคัพย์”

เข้าใจว่า คำว่า “เบญจคัพย์” ที่สะกดอย่างนี้เป็นคำที่เขียนตามคำเก่าซึ่งสะกดตามความเข้าใจเอาเองของผู้เขียน ดังคำว่า “โทรศัพท์” ครั้งหนึ่งนานมาแล้วก็เคยมีผู้สะกดเป็น “โทรศัพย์” ( -ย การันต์) กันแพร่หลาย พจนานุกรมฯ ฉบับ 2542 จึงยังคงสะกดเป็น “เบญจคัพย์” อยู่ และหนังสือ “ประมวลองค์ความรู้พระราชพิธีบรมราชาภิเษก” ก็คงสะกดตามพจนานุกรมฯ ฉบับ 2542 อีกทีหนึ่ง

คำว่า “เบญจคัพย์” พจนานุกรมฯ ฉบับ 2542 บอกไว้ดังนี้ –

“เบญจคัพย์ : (คำนาม) เต้านํ้า อยู่ในหมู่ของใช้ในการพระราชพิธี ตามราชประเพณีของไทยใช้สําหรับพระมหากษัตริย์ทรงรับนํ้าอภิเษกหรือใส่นํ้าเทพมนตร์ ซึ่งจะรดถวายให้แก่พระมหากษัตริย์ หรือพระมหากษัตริย์ทรงรดพระราชทานสมเด็จเจ้าฟ้าซึ่งมีพระชนนีเป็นเจ้า, บางแห่งเขียนว่า เบญจครรภ.”

พจนานุกรมแปล ไทย-ไทย ฉบับอาจารย์เปลื้อง ณ นคร บอกไว้ว่า

“เบญจคัพย์ : (คำนาม) 5 ห้อง หมายถึง เต้าน้ำบรรจุน้ำเทพมนตร์ใช้ในการพระราชพิธี, บางแห่งเขียนว่า เบญจครรภ.”

พจนานุกรมฉบับอาจารย์เปลื้อง ณ นคร บอกคำแปลไว้ด้วย “เบญจคัพย์” แปลว่า “5 ห้อง” นั่นคือเข้าใจว่า “คัพย์” ก็คือ “คัพภ์” ที่แปลว่า ห้อง

ต่อมา พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 ได้ปรับแก้คำนี้ใหม่ โดยสะกดเป็น “เบญจครรภ” และ “เบญจคัพภ์” (พจนานุกรมฯ ฉบับ 2542 ไม่มีคำทั้ง 2 นี้) และไม่ได้เก็บคำว่า “เบญจคัพย์” ไว้ พร้อมทั้งปรับแก้คำนิยามใหม่ด้วย เป็นดังนี้ –

“เบญจครรภ, เบญจคัพภ์ : (คำนาม) เต้าน้ำ เป็นเครื่องราชูปโภค ตามราชประเพณีของไทยใช้สำหรับพระมหากษัตริย์ทรงรับนํ้าอภิเษกหรือบรรจุน้ำพระพุทธมนต์หรือน้ำเทพมนตร์.”

ผู้เขียนบาลีวันละคำมีความเห็นว่า คำนี้ควรสะกดตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 และควรสะกดเป็น “เบญจคัพภ์” เพื่อรักษาเค้ารูป “คัพย์” (ผิด) กับ “คัพภ์” (ถูก) ไว้ เพียงแก้ -ย การันต์ เป็น -ภ การันต์เท่านั้น

ยังคงมีปัญหาว่า “เบญจคัพภ์” หรือ “เบญจครรภ” ที่แปลว่า “5 ห้อง” หมายความว่าอย่างไร “พระเต้าเบญจคัพภ์” แปลว่า “เต้าน้ำ 5 ห้อง” หมายถึงอะไร

ขอฝากท่านผู้รู้และท่านผู้ใฝ่รู้สืบสวนหาความรู้กันต่อไปด้วยเทอญ

…………..

หนังสือ “ประมวลองค์ความรู้พระราชพิธีบรมราชาภิเษก” กระทรวงวัฒนธรรมจัดพิมพ์เนื่องในมหามงคลการพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช 2562 หน้า 119 อธิบายเรื่อง “พระเต้าเบญจคัพย์” มีข้อความดังนี้

…………..

พระเต้าเบญจคัพย์ (เบ็น-จะ-คับ)

บางแห่งเขียนว่า “เบญจครรภ” (เบ็น-จะ-คับ) เป็นพระเต้าสำหรับบรรจุน้ำพระพุทธมนต์และน้ำเทพมนตร์ ถวายพระมหากษัตริย์ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา เป็นต้น พระเต้าเบญจคัพย์มีหลายองค์ทำด้วยศิลาสีต่าง ๆ

…………..

ดูก่อนภราดา!

: ถ้าหัวใจยังพร่อง
: ต่อให้มีเงินเต็ม 500 ห้องก็ยังไม่พอ